Arquivo de palabras en risco
Acción molesta de abalar.
Para con esa abaladoira que o vas tirar!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Mover algo sen desprazalo do sitio.
Hai que abalar o neno para que durma.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Sacudir un obxecto ou empuxar repetidamente a unha persoa.
Para espertar ao home abalingueino.
Grandas de Salime
Grandas
Grandas
Que tiña balocos, pequenos agregados ou grumos.
Esta fariña non vale, está abalocada.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Barullo grande.
Para iso non facía falta tanto abarinto!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Amazocar, endurecer a teas de la. Ruído de portas ou ventás mazando co aire.
Pecha esa porta, que non para de abatanar!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Protexer dos rigores do tempo (chuvia), dun perigo etc.
Abéirame co teu paraugas que chove moito.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
San Martín de Suarna
Cuberto, pendello, cabano.
Fixo un abeiro para a leña.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Dise cando as abellas están moi activas ou, en xeral, cando os insectos nos molestan.
Oa mosquitos non paran de abellar!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Ter as cousas en estado de abandono
Os veciños levaban tempo sen velo e tiña as cousas abentestate.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
San Martín de Suarna
Insistir moito en algo, poñéndose pesado.
Para de abesourar, xa che dixen que non ía facer iso!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Facer que avancen as vacas xoncidas, coa aguillada e con voces de ánimo.
Hai que aboiar as vacas senón non saímos do paso.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Chegar, ser ou ter bastante, suficiente.
Abonda, non me botes máis!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Bastante. Suficiente.
Teño abondos traxes, non quero máis.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Poñer unha parella de vacas a maiores para tirar polo carro.
Nesta costa sempre hai que abordelar.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Berro das vacas cando teñen medo.
Algo pasa na corte, a Marela está abracando.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Queimar en montóns (burrueiras) os terróns de herba que se arrancaban ao cavar no monte.
Despois de cavar hai que aburrueirar.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Aparecer os butullos da flor.
Empezan a abutullar os mazaneiros.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Colocar obxectos por parellas, medias, carpíns etc.
Leva toda a mañá acamelando carpíns!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Balancearse ou moverse compasadamente, por exemplo nun asento colgado dunha cana por unha corda.
Os nenos estaban acanigándose na figueira.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Beber á espita.
Non me gusta beber pola bota porque hai que acanillar.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Tirar pedras ou obxectos contra unha persoa ou animal.
Acantaciouno o veciño cando lle foi roubar peras.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Ser achaparrado, pequeno e gordecho.
Fulano é acebolado, non foi de moitas medras.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Facer unha ferida no toro dunha árbore que dará lugar a unha cicatriz.
Non vaias acernar o castiñeiro!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Levar algo de un sitio costo para un chan ou para aplanar un terreo.
Achaiei herba toda a mañá.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Traballar a terra dun cultivo, achegándoa ás plantas, cando son pequenas, co arado (tirado por un burro).
Xa están nacidas as patacas. Hai que achegalas.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Neno pequeno.
Ninguén deste centro é un acheite.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Neno ou nena pequena e traste.
Esa nena é un achizo, non para de facer trasnadas.
A Fonsagrada
Santo André de Logares
Graña de Chao de Fornos
Preparar algo ou prepararse, coidadosamente.
Non te acicales tanto que non te vai ver ninguén.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Dise das follas enroscadas de forma tubular pola seca.
Con esta seca, as follas das cerdeiras quedaron acigarradas.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Envolverse as follas das plantas para reducir a evaporación en situacións de seca.
Xa está acigarrado o millo, se non chove perderase todo!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Facer que saia un líquido con forza, por un burato estreito, do lugar onde está contido.
Eu acirisquei auga ao can.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
San Martín de Suarna
Voz de cochos, bestas..., como de chamada de atención
A cocha non para de acocorar, hai un rancho atalado na cancela.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Pedir consello, asesoramento a alguén.
Non sei que facer, voume aconsellar contigo.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Suceder algo.
Aconteceume un caso moi curioso.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
San Martín de Suarna
Encuruxarse, encollerse xuntando os membros do corpo para protexerse do frío, esconderse.
Co frío que ía, Amancio acoquinouse dentro daqueles soportais.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Meter os ourizos na corripa. Xenericamente, ás veces, acurrullar algo.
Despois de varexar e apañar hai que acorripar.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Arrecunchar a unha persoa ou animal. Meter no cortello.
O xato saíu saltando, menos mal que conseguimos acortellalo nunha esquina e volvelo para a corte.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Perder a coraxe ou o ánimo para realizar algo.
Onte o porteiro da discoteca acovardou ao grupo de pequenos.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Meterse no cubil (os cochos, algún animal silvestre). Tamén ás veces, recollerse, acurrucarse para durmir
Os cochos xa se acubilaron, non lles dou a cea.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Xuntar algo, concentralo nun pequeno espazo
Estanse acurrullando as ovellas, vén o lobo.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Corda para atar a carga que se leva nos carros.
Rompeu o adival e caeu todo o que había no carro.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Partes laterais do carro e dos remolques, e, nalgúns, tamén a parte traseira.
Rebentou o pasador do adral dereito do remolque e caeron todas as alpacas.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Facer algo cunha rapidez excesiva, atropeladamente.
Tanto afisoirar, acabará facendo algo mal...
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Facer moito lume, excesivo. Facer algo a un ritmo moi excesivo.
Non fai falta afugueirar tanto, aínda che ha marchar o lume.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Facer un furado.
Vou afuracar o prado.
A Fonsagrada
Suarna
San Martín de Suarna
Estar aplanado algo, moi igualado.
A tronada de onte deixou o trigo ben agamado. Non estará doado de segar.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Aplanar, alisar de forma regular, mui igualado.
A ver se me podes agamar algo o pelo, sempre vai de punta.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Pelexarse.
Agarráronse a Marela e a Pinta no prado. Hai que ter coidado con elas.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Ferro curvado cun furado para poñerlle un mango largo.
Collín a agarrucha para subir ao castiñeiro e varear as castañas.
A fonsagrada
A Allonca
O Relaio
Expresión para dicirlle a alguén que xa é demasiado tarde, que non serve de nada lamentarse.
Xa che dixen o que ía pasar, agora vella non chores.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilarín de Baxo
Persoa, animal ou planta que non ten as medras normais.
Este xato está agorrobellado, estará ben?
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Apurar. Facer rápido unha tarefa.
Aguanta moito a segar.
A Fonsagrada
Vilabol de Suarna
Airexín
Estar facendo algo con moita atención, concentración.
Non te quería molestar....estabas tan agucioso!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Vara cunha punta afiada para afalar as vacas.
Pasa vaca ou non ves a aguillada!
A Fonsagrada
Pacios
Mourisco
Acción de escarvar cunha vara ou obxecto punzante.
Vou aguixar na terra.
A Fonsagrada
Suarna
San Martín de Suarna
Os furados para os cordóns dos zapatos.
Mete os amallois polos agulletos.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Ferramenta de labranza que consta dunha prancha de ferro, máis ancha na punta e máis estreita na base, con un mango ou rabizo.
Colleu a aixada para ir cavar ao monte.
A Fonsagrada
Freixo
Freixo
Acción de arder rápido a leña.
Non abras o tiro, que a leña alampa e non quenta.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Respirar de forma axitada e entrecortada por causa da fatiga, da calor ou dunha emoción.
O can chegou alasando despois da carreira.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Persoa que cura as enfermidades do gando sen ter o título de veterinario.
Ramón é o albeite da Fonsagrada, sabe como curar o gando de calquera enfermidade.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
San Martín de Suarna
Gran cantidade de insectos formando como unha pequena nubre arredor de algo. Especialmente abellas
Hai moito aldo, debe ser un enxame!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Nome que se lle dá aos utensilios da cociña.
Pon a mesa e non te esquezas das alfaias!
A Fonsagrada
Paradavella
Chaín
Pertenzas ou cousa sen valor que, habitualmente, se levaban colgando.
Colle os alfaremes que marchamos!
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Punteira metálica para empuxar a agulla ao coser.
A auga que caeu cabe nunha alferga. Esta é unha expresión que se usa cando choveu pouco e hai escaseza de auga.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilarín de Baxo
Persoa ou animal alegre, contento, vivaz.
Ese home está moi alfúfaro, ten remedio para todo.
A Fonsagrada
Vilabol de Suarna
Airexín
Andar dun sitio para outro.
Quen anda algariando na rúa?
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
San Martín de Suarna
Corpo estraño que se che mete nun ollo. Argueiro.
Estiven na herba seca e metéuseme un algueiro nun ollo.
A Fonsagrada
Santo André de Logares
Graña de Chao de Fornos
Levar as vacas pacer polo lindeiro, ou sexa, polas beiras do cultivo.
Vou alindar as vacas.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilarín de Baxo
Marchar enfadado.
Onde vai o neno? Rifeille e marchou alindar o cabrito ao cuarto.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilarín de Baxo
Almofada.
Dáme unha almada que vou facer a cama.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Folla ou caderno que recolle os días do ano agrupados por meses. Calendario.
Mira no almanaque a ver que día é.
A Fonsagrada
San Martín de Arroxo
Veiga de Arroxo
Vurullo informe de algo que transportas.
A onde irás con esa almotruada!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Deformar ou deformarse algo en curva.
Esa táboa está alombada.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Leria, lendias. Afirmacións pouco serias.
Non me veñas con alorias que non che creo nada do que dis.
Grandas de Salime
Grandas
Robledo
Tratar con cariño ou afago a alguén para producirlle agrado. Acariñar.
Cando te aloumiña dese xeito é que algo quere.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Aparecer algunha clarencia cando o ceo está moi anubrado.
Que pezurga! A ver se aluxa algo!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Facer madeixas.
Despois de fiar hai que amadeixar.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Cordóns para amarrar os zapatos.
Ata os amallois que vas caer.
Navia de Suarna
Mosteiro
Signada
Corda utilizada para amarrar os zapatos.
Amarra os amallolos, que vas caer!
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Preparar ou solucionar unha cousa.
Teño que amañar o coche.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
San Martín de Suarna
Facer algo de calquera xeito
Meteu a roupa no armario toda amaragollada.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Facer algo atropeladamente e sen coidado.
Amaragullachs todo e quedou feito un espantallo.
A Fonsagrada
Fonfría
Barbeitos
Ter ardores de estómago.
Non me sentou ben o cocido, teño amarguras.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Acto de abrigarse, especialmente na zona do pescozo.
Amaróufate ben para saír á neve.
A Fonsagrada
San Pedro de Neiro
Mazaeda
Cordón de atar os zapatos ou outro calzado.
Ata ben os amarrallos que vas caer
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Suxeitar algo ou a alguén cunha corda.
Amarra o burro á estaca.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Estar escondido na maleza. Aplícase aos bichos do monte.
Saíunos un xabaril que estaba amatigado á beira do camiño.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
É un engadido en tea, arquitectura etc.
Ese amecedallo que lle puxeches á saia píntalle moi ben!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Engadir unha cousa a outra para que aumente o tamaño.
Miña nai ameceulle auga á masa para que non estivese tan dura.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Medir algo
Hai que amedigar a mesa para comprar o mantel.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Aumentar o caudal de algo, non dun río ou regueiro. Aplícase especialmente ás fontes cando se enchen os acuíferos que as nutren.
Ten que chover máis para que ametan as fontes.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Engorde e con coidado.
Vaite amodín que te vas mancar.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Facerlle o fío a [unha ferramenta]. / Causar molestia ou fastío. / Sufrir molestia ou fastío.
Amolou os fouciños na moa. / Amólame ter que marchar cedo. / Agora que se amole, non merece outra cousa.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Abrandar. En sentido figurado: dar un baixón en saúde, flexibilizar o carácter....
De novo tiña moito carácter, pero de vello amoleceu.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Estar algo pasmado.
Esperta! ou estás amomiado!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Amorear algo de calquera xeito, sen forma precisa.
Está amontuando as canas para poder queimalas.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Facer moreas de herba seca no prado para que non se molle antes de facer a palleira na casa.
Acabei de amorear e empezou a chover.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Estragar ou abrandar unha cousa ao apalpala, sobala ou apertala coa man.
Non amorgalles as peras.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Froito das amorodeiras. Froito pequeno e vermello. Morotes.
Este ano os amorodos viñeron moi cedo.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Dise de alguén que está baixo de ánimo.
Mario anda amorriñado desde que o deixou a moza.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Estar moi apagado (persoa ou animal).
Debeulle pasar algo, está moi amortoirado.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Pór [algo] de xeito que alguén o poida ver / Facer patente, deixar ver [algo abstracto].
Amosounos a casa. / Ten amosado a súa intelixencia.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Cando lle falta un pedazo a algo, xa sexa alimento ou non.
Esta maza está amozcada.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Quitar un cacho, ás castañas antes de asalas por exemplo, para que non estoupen.
Hai que amozcar as castañas antes de asalas, para que non rebenten.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Algo que se vai estendendo, ten connotacións negativas. Epidemia, contaxio.
Este ano hai andancia de gripe A.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Paxaro migrante presente nos meses de primavera e verán.
Coa chegada da primavera están a vir as andolías.
Grandas de Salime
Penafonte
Penafonte
Ir dun lado a outro, sen xeito nin obxectivo
Para xa de andoliar e asenta a cabeza!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Armazón de madeira que se lle poñía aos animais de carga ou de tiro, coma os burros ou as mulas, para transportar herba ou outra carga.
Ponlle as angarellas á burra que imos cargar a herba.
A Fonsagrada
Fonfría
Maderne
Ferramenta de labranza, normalmente de madeira, como un gran peite de madeira con mango ou rabizo
Colleu o angazo para xuntar os restos de herba que quedaban no prado.
A Fonsagrada
Freixo
Freixo
Amodo
Vaite angorde, non te vaias mancar.
A Fonsagrada
Fonfría
Veiga de Arroxo
Ir amodo e con coidado.
Vaite angorde por aí.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Facer o niño, (as aves).
Viñeron as anduriñas aniar á corte.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Caer a noite sen darse conta.
Anoitei segando na herba.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Collerlle noxo a algo. Aplícase ao abandono do niño por un paxaro cando alguén o manipulou.
Anoxoume o olor das cabras.
A Fonsagrada
Monteseiro
Monteseiro
Ter preocupación por algo ou ter gana de facer algo.
Ten moita ansia por chegar á casa.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Meiga.
Á noite saen as antaruxas.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Desexar algo con intensidade.
Antoxóuselle comer figos en xaneiro...
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Desexo non razoable e pasaxeiro por unha cousa innecesaria ou extravagante.
Teño antollos dunha tableta de chocolate e comela enteira!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Dise do ceo cando non está totalmente cuberto, con nubes pequenas, brancas e altas.
Co bo día que estaba e xa se vai anubratando!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Dicíase das ovellas, cando, ao escurecer, non querían andar.
Hai que choer cedo as ovellas, senón anoutanse e non hai quen as traia para a casa.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Obra ou proxecto sen xeito. Enxamiada.
Xa vés coas túas anxomiadas!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Dito ou feito sen importancia, sen valor.
Anda sempre con anxonias na cabeza.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Presentir que algo bo vai ocorrer ou desexar que algo bo ocorra.
Teño aollo de que os reis me van traer algo.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Dise da persoa que queda parva, que non reacciona.
Quedou apaiolado logo de lle daren a noticia.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Estar algo pasmado.
Esperta!...ou estás apazullado!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Estar en Babia. Con moito despiste.
Non se pode con el, está apalominado!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Andar ás escuras.
Non hai luz, terás que andar pola casa ás apalpadas.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Aplícase especialmente aos ósos, raspar, deixar sen carne
Ese óso vai ben aparado.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Poñer os aparellos ás bestas. Con ironía: facer algo sen xeito.
Non se lle aparella cousa ao xeito, nunca tal se viu.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Abrigarse, achegar ben a roupa ou as mantas ao corpo para non coller frío
Apaxina as mantas da cama.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Aparvar coa calor.
Facía unha calor que apazpallaban os paxaros.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Non entender o que di alguén.
Isidro, cando fala, apazpalla: non se lle entende o que di!
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Queixoiro
Quedarse quieto. Reducir o ritmo dun movemento. Acougar.
Este neno non apazuga, ten o azogue!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Desperdiciar algo.
Os plátanos apedráronse por non comelos a tempo.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Voces emitidas por un grupo de persoas en ton moi alto, todo embarullado.
Que apelourido, que estará pasando?
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Facerse con cousas; prepararse para algo.
Debemos apercibirnos de comida para a fin de semana.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Dise das pitas que están enfermas , tamén cando perden as plumas
As pitas están apinougando.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Dise de algo que está distribuído como a manchas, a corros [cultivo, humidade, cor etc].
Os nabos naceron apiteirados. Corréuselle a cor e quedou todo apiteirado.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Facer que algo podreza por contacto con algo podre.
Hai que tirar as mazás podres, senón apodrentan ás outras.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Enganchar a parella de tiro ao carro.
Vai apoñendo as vacas que é hora de volver para a casa.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Terreo moi transitable e cómodo para cultivar
Esa leira querían traballala todos, era moi aposiada
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Convidarse. Tratar ben alguén, ofrecéndolle comida ou bebida
Ímonos apreciar nesta taberna, teñen uns callos moi bos.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Cinguir ou apertar algo cun arame, cinta, etc.
Apreixei as zocas para que non fendan.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Cinta, corda,arame... utilizada para apreixar.
Con este apreixo, aguantará unha temporada.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Achegar algo a alguén para que o colla ou o coma. Se é animal, para que o coma.
Apúrrialle a herba á Marela que non está comendo nada.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Facer forza de xeito continuado, non por impulsos.
Apuxa a ver se podemos mover ese armario.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Repartir as quendas de auga de rego entre os veciños.
Repartide as quendas da auga.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Facer algo que non ten remedio.
Isto non ten volta atrás, fuches arar unha leira a Toledo
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Legume verde, redonda e pequena.
Miña mai fixo pote de arbellos
Grandas de Salime
Penafonte
Penafonte
Forma de chamarlle a unha persoa, sen ser o seu nome propio nin ter relación con este. Alcume.
Chámase Pepe pero puxéronlle o arcuño de Lobeto porque era da casa do Lobo.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Astucia, maña.
Esa muller non ten ardís.
A Fonsagrada
Lamas de Moreira
Louxas
Habilidades propias de cada un. (úsase especialmente en negativo).
Está aterecido, non ten ardises para nada.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Habilidades, mañas.
Non tes ardixes de nada.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Desexar algo con moita intensidade
Estaba coa arela de vernos xuntos.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Algo moi pequeno, argueiro. En sentido figurado persoa moi nova (neno/a).
Metéuseme un argabucio nun ollo.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Aparello de madeira para facer as madeixas de la.
Teño un argadel da miña avoa na casa.
A Fonsagrada
Maderne
Liñares de Maderne
Algo de pouco proveito.
Todo argalladas! A ver cando fas algo de proveito!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Facer cousas sen xeito. O xogar dos nenos manipulando obxectos.
Para que argallas tanto, se o fas non ten xeito ningún!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Neno ao que lle gusta moito enredar. Persoa que fai as cousas con pouco xeito
Vaia argalleiro es! En vez de axudar aos teus pais na casa...
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Desprendemento de terra.
Un argallu cortou la carretera.
Grandas de Salime
Grandas
Grandas
Filamento ríxido que se prolonga da casca do gran de trigo e doutros cereais. / Espiña de peixe.
Mancábanme as arganas por riba dos calcetíns. / Cravóuseme unha argana na gorxa.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Aro metálico de tamaño, grosor e usos moi diversos.
Atou o burro a unha argola.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Corpo estraño que se che mete nun ollo (mouta de po ou outras cousas). En sentido figurado, dise de alguén moi pequeno.
Facía moito vento e metéuseme un argueiro no ollo.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Facer un rego non moi profundo cun arado.
Hai que aricar as patacas que teñen moita herba.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Preparar algo cun obxectivo concreto(cazar, recoller.....)
Armar o caldeiro á goteira.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Casca seca do castañeiro que se utilizaba como fachos, entre outros usos.
Gardábamos as arnas no faiado para dar aos camiñantes que nos pedían un facho.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Rascar coas unllas, rabuñar.
O meu gato arrabuñoume.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Levar todo o que se pode dunha cousa.
Arramplou con todos os libros da casa.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Ultima ronda de consumicións, dise cando se vai marchar dun sitio.
Imos tomar a arrancadeira.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Apañar os restos de algo procurando non deixar nada.
Arrapañou con toda a comida que quedaba.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Dise do que está tirado no chan.
Andaba arrastro polo souto apañando castañas.
A Fonsagrada
Vilabol
Airexín
Carrexar.
Hai que arrear as patacas para a casa.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Lanzar algo.
Arrebolou unha pedra e deulle na testa.
A Fonsagrada
Freixo
Freixo
Dar voltas sobre si mesmo polo chan.
Os cochos arreboullábanse na lama.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Desprazarte polo chan dando voltas co corpo, a rolos.
Vas caer pola costa a reboullón!
A Fonsagrada
San Pedro de Neiro
San Pedro de Neiro
Facer rodar algo.
Arrebullou o feixe polo prado abaixo.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Separar algo ou alguén á distancia conveniente.
Viña un coche moi rápido pola rúa e tiven que arredarme.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Decidir facer algo que pode ser perigoso. Armarse de valor.
Arreminouse a saltar en paracaídas.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Medrarlle o remollo a un animal cando vai parir porque ten moito leite. Pode usarse para as nubes de tormenta cando engordan moi axiña.
A Marela logo vai parir que arremollou moito.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Achegar a terra á planta.
Teño que poñerlle a grade ao cabalo para arrendar as patacas
Grandas de Salime
Penafonte
Penafonte
Alugar
Arrendoulle a casa a un veciño
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Empuxar para que pase.
Arrepuxa Maripepa, ou non cargaras tanto
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilarín de Baxo
Levar a alguén ao lombo.
Pesas moito, non te levo ás carabeilolas, lévote arrequicho
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Botar unha sesta ou soneca.
Despois de comer gústalle arrimarse algo
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Atreverse a facer ou dicir algo que resulta difícil.
Arriminouse e díxolle que o deixaba.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Bambán, carriola. Baldón cruzado nun canceleiro ou nun carro. Cana baixa dunha árbore.
O Concello da Fonsagrada puxo uns novos arringadoiros para que as crianzas poidan bambearse.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Bambearse, carriolarse.
As crianzas están arringándose no canceleiro da horta.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Morder.
O burro tiña tanta fame que arrogañaba as mazás do pumar.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Acción de chover moito e sen parar.
Arroiou muito a choiva.
Grandas de Salime
Grandas
Grandas
Imitar algo ou a alguén. Xeralmente para facer burla.
A Maruxa moito lle gusta arromendar á veciñanza da aldea...
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Arrebato. Axitación súbita e violenta do ánimo durante a que un perde o control de si mesmo.
Cada vez que lle dá unha arroutada a Manolo, ponse tan violento que non o recoñecemos.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Impulso. Arrebato.
Deulle unha arrutiada e tirou os cacharros ao chan.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Ser habilidoso.
É moi arteiro facendo cestos.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Recipiente grande de madeira, xeralmente con catro patas e tampa, no que se amasa o pan.
Encargoulle unha artesa ao carpinteiro.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Trapallada. Cousa sen xeito que fixo alguén
Iso que fixeches é unha artimañada.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Arbusto silvestre da familia das rosácea. Silva.
Estiven arrincando artos na beira da finca.
Grandas de Salime
Grandas de Salime
Malneira/ Sanzo /Santa María
Rifar con moita agresividade, insultando.
Chamoulle as dos cais.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Fígado do cocho.
Non me gusta nada a asadura.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Dise de alguén que posúe manchas irregulares na pel. Estampado a base de manchas irregulares.
Aquela muller é asapagueirada! Ten unhas manchas irregulares na pel...
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Tratar de vostede a unha persoa.
Sentín que me estaba aseñoriando dende que me chamou señor Adrián.
A Fonsagrada
Vilabol
Airexín
Sazonada. Adubada.
Esta comida quedou ben asestada.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Facer unha marca na orella dun animal, especialmente unha ovella, para recoñecelo.
Estas ovellas asinadas son do noso rabaño.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Facer a unha persoa sentirse inferior a outra.
Meu primo sempre me asoballa. É un asoballón.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Facer saír aire a presión pola boca, tendo os labios apertados e dirixilo cara a unha cousa.
Asópralle o lume que se vai apagar.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Sufrir as plantas un forte estrés pola calor do sol ou aire moi seco e quente.
Con esta calor asourian todas as plantas que teño na solaina!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Arestora.
Astora non é tempo de podar.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Cubrir total ou parcialmente un lugar de auga ou doutro líquido.
Choveu sobre o trigo e quedou asurriado.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Posibilidade de que a enfermidade leve a alguén por diante.
Desta, non sei se o atabantará.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Pechar unha porta coa tabasa.
Hai que atabasar a porta antes de deitarse.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Algo externo a nós que non nos deixa respirar.
Había tanto fume que atafegaba.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Situación na que se producen moitos sons que en conxunto xeran un ruído desagradable. Tamén ter moitas cousas para facer.
Os cochos estaban famentos, amañaban un atagallido que se escoitaba lonxe. Déixame traballar, que teño moito atagallido.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Rodear un obxecto fráxil con outros, de maneira que non se mova.
Esa caixa contén louza, mira de atalala ben no maleteiro.
A Fonsagrada
Santo André de Logares
Graña de Chao de Fornos
Axeitado/a. Do tamaño correcto.
As portas están ben atamañadas.
A Fonsagrada
Freixo
Freixo
Abanear provocando molestia
Para con esa atanigadoira!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Abanear a alguén ou algo.
Deixa xa de atanigarme!
A Fonsagrada
Fonsagrada
Fonsagrada
Sacudir un obxecto ou persoa.
Ataniguei o frasco para abrilo mellor.
A Fonsagrada
Sto André de Logares
A Graña de Chao de Fornos
Facer forza, como a golpes.
Atapuxou a porta ata que caeu.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Facer algo con moita ansia.
Hai que ver como Manolo ateixa no seu labor de gandeiro!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Dise de alguén que realiza unha acción con moita dedicación.
Non tardará en rematar o traballo de xardinaría, está moi atenuda con el!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Coller moito frío
Estou aterecida, acende o lume.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Coller frío, non pola temperatura atmosférica senón por contacto ou inxestión.
Non bebas iso tan frío que te vai aterentar.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Dar moita preguiza facer algo.
Aterrezo a madrugar no inverno.
A Fonsagrada
Santo André de Logares
A Graña de Chao de Fornos
Insistir moito para entraren ou saíren dalgún sitio.
Non paran de aterrillar na cancela, acabarán saíndo.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Quedar nalgún sitio apresado sen poder saír.
Pasei medo cando quedei atertelado entre as dúas paredes.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Atadura que non está moi elaborada, de pouca calidade.
Que chafallada fixeches! Con este atixo que fixeches, non hai unha atadura segura...
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Dise dun oco, unha abertura, un conduto que está atoado de trollo.
Da choiva que cae, están os canos atollados.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Quedar sepultado pola auga.
A tormenta foi tan forte que atollou os garavanzos.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Afiar algo.
Paco estaba atoutigando o coitelo.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Ir ás apalpadas.
Tivemos que ir atoutiñando dado que era noite pecha.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Ladrar forte o can cando atopa unha presa que en vez de fuxir, enfróntase a el.
Os cans atouzaban cando atoparon os xabaríns
Grandas de Salime
Penafonte
Penafonte
Atolondrado, trexugado, bruto que fai cousas sen xeito.
É un atrameixado!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Dise de algo que impide o paso por un espazo.
Non podo entrar no baño! A porta está atrancada!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Preparar para o cultivo un terreo bravo (baldío).
Imos atrollar no horto para botar as patacas.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Acumularse algo facendo trousos, montóns.
O vento forte fixo atrousar a neve.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Utilizar o tratamento de familiaridade con alguén.
Somos parentes, pódesme atuar!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Dise de alguén que está atordado, algo pasmado.
Quedou aturullado desde que tivo o accidente coa moto.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Aterecido, encollido co frío ou coa timidez.
Chegou á casa aturuñado co frío.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Abertura que se deixa no muro dun prado, por onde entra a auga da chuvia que recollen os camiños.
Houbo que desatoar os augueiros para que correse a auga.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Andar irregular dunha persoa, normalmente por efecto da bebida.
Marchou da taberna avantando
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Ladeira dun monte ao que lle dá pouco o sol. Ladeira norte.
Alí non se dan ben os hortos, é moi avesío.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Acostumar.
Non hai que avezar o can a entrar na casa.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Vestirse, amañarse para saír da casa.
Avíate, que vas chegar tarde á escola!
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Traer o gando do monte para a corte.
Vai ser noite hai que ir avilando.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Avó. Pai do pai ou da nai de alguén.
Foi avolo de moi novo
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Aire moi quente, abrasador.
Este aire é ávrago! Non se respira, queima todo!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Ferramenta de labranza que se utilizaba para cavar no monte para despois botar o centeo.
Fai falta forza para cavar no monte. Se non a tes non podes nin coa axada.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Rápido. Axiña
Vai axina que temos pouco tempo.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Estar fatigado por un esforzo físico grande.
Chegou moi axinetada, veu correndo sen parar...
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Palabra (interxección) que acompaña a acción de abrigarse cando se sente frío.
Axo! Que frío vai!
Negueira de Muñiz
San Salvador de Negueira
Bustelo de Murias
Utensilio para manipular madeira e darlle forma.
Non hai bo carpinteiro sen axola.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Agarrar a alguén e movelo violentamente.
Amañouse unha pelexa porque Luis o azarandou.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Acción de desaproveitar algo bo, pisándoo ou derramándoo..
As vacas azoballaban a herba.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Quitarlle un chisco a algo como se fose roído, non como un corte limpo.
Non deixes o pan todo azocañado, parece que o comeron os ratos.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Esparexer un líquido cun pulverizador
Azufroume a colonia nun ollo.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Cantidade pequena de comida.
Vaia bacañada de pan me puxeches!
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Algo que descolga en onda no medio. A badana das vacas (dobre pel da parte inferior do pescozo).
Tes a bastilla descosida, vaia badana que fai.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Referido a unha persoa que non lle gusta traballar.
Ponte a facer algo, badanas!
Grandas de Salime
Penafonte
Penafonte
Ir dun lado a outro sen obxectivo ou rumbo.
Se che gustase traballar tanto como badiar...
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Persoa de pouco sentido.
Es un badoxa!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Arrepentirse de algo.
Se queres beber nesa fonte, vas ter que baixar o beixelo.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
San Martín de Suarna
Táboa sen traballar e irregular, con nós que se usaba nos canceleiros
Caeulle un baldón ao canceleiro.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Persoa que non traballa e que vai vestido de calquera maneira.
Estás feito un baldragas.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Bloque de terra que ao ser apertada moi mollada, ao enxugar queda duro e compacto.
Fun desfacer os balocos que quedaron ao labrar as patacas.
A Fonsagrada
Lamas de Campos
A Pruida do Vale
Peza case cilíndrica de manteiga.
Compra unha baluga de manteiga que se acabou.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Trapos vellos que non serven para moito.
Dicía que tiña moita roupa, pero non eran máis que bandallos.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Mover a auga dentro dun recipiente que pode botar fóra.
Ten coidado, non te molles que vas bandexando.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Certa cantidade de auga que, ao bandexar, cae dun recipiente ou se tira con intención.
Bótalle unha bandexuada á maseira, hai que lavala.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Pode referirse á armazón dun barco ou a persoa moi variable e de pouco asento.
Es un Bandola!
A Fonsagrada
Suarna
San Martín de Suarna
Barriga. Ventre. Bandullo.
Vaia bandouga estou botando.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Acción de caer encima da barriga.
Caín e levei unha boa bandougada.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Encoro. Masa de auga retida por un muro construído artificialmente.
Desfíxose o banzado do muíño.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Ir dando bandazos, basicamente un carro ou outro vehículo, por pedras ou fochancas.
O carro ía a barandois.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Facer algo, rápido e con pouco coidado
Non sei como vai, fíxeno a barandón!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Corda delgada coa que se ata algo.
Atei o saco cun barazo.
Grandas de Salime
Penafonte
Penafonte
Parte da cabeza que está entre a cara e o pescozo.
Ese home ten unha barbadela moi grande.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Parte da cara onde se xuntan os dous lados da mandíbula.
Din sen querer un golpe no barbarote.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende e Brancio
Bebedoiro grande para o gando. Lavadoiro de roupa.
Están as vacas bebendo auga no barcal.
A Fonsagrada
Santo André de Logares
Graña de Chao de Fornos
Dise de quen fala muito, sen fundamento. Falabarato.
Non lle fagas caso, é un barollas.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Fol grande usado na forxa para avivar o lume.
Na ferraría hai un barquín.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Caer choiva miúda.
Cando estabamos comendo comezou a barrallar.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Porcallada líquida.
O neno deixou unha barreñada no chan.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Masa de pedras, terra ou outros materiais, que se desprende da ladeira dunha montaña, monte, etc
Caeu unha barrancada para o camiño.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Recipiente de barro que se usaba para a auga e que se enterraba na terra para que estivera fresca.
A pesar da calor, moi fresca estaba a auga da barrila.
A Fonsagrada
Suarna
Llencias
Que ten balor (mofo). Balorento.
As ferramentas están barrolentas pola humidade.
A Fonsagrada
Santo André de Logares
Graña de Chao de Fornos
Chover, pero moi pouca cantidade e con pingas pequenas.
Está empezando a barruzar.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Persoa moi faladora.
Meu pai é un barulleiro, non cala un segundo!
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Estar moi canso.
Hoxe non traballo máis, estou bastriado.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Mazar unha manta mollada para lavala. Chover moito e con moito aire.
Como bastrea! Dá medo saír.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Barullo intenso por abatanar, mover, tirar algo. Poden sumarse sons de animais ou persoas.
Non sei que estará pasando, vaia batalouza están armando...
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Artefacto hidráulico composto por un mazo e un cilindro arredor do que vai pasando a tea de la para endurecela e darlle resistencia á auga.
Oían o forte ruído do batán.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Movido con brusquidade
A estrada estaba moi mal, veño ben bataquiado da viaxe.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Barullo grande
Os nenos amañaban un batifundio que non se paraba.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Facer tarefas de pouca consideración e que non che corresponden
A xefa facía traballos dos empregados, era moi baxada.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Conxunto de follas atadas a un pau que se utiliza para limpar o forno ao cocer o pan.
O meu baxase rompeu onte cocendo pan.
Grandas de Salime
Penafonte
Penafonte
Parte baixa da cara. Bico.
Hai que baixar o beixelo para beber nesa fonte.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
San Martín de Suarna
La que se obtén ao rapar unha ovella.
Trae un saco para meter este belardo.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Cicatriz arredondada que teñen os mamíferos no medio do ventre, como resto do cordón umbilical.
Teño cóxegas no beligo.
A Fonsagrada
Fonsagrada
Fonsagrada
Apertar cos dedos unha porción de pel ou de carne
Deume un belizco e mancoume.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Virme ben algo.
Ben deitei de ti para facer iso.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Forma de saudarse.
Ben e tamén, Avelino!
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Pequeno fío dunha tea que se sae algo ao ser enganchado, quedando preso polos dous lados.
Enganchei nunha punta e saqueille unha berbesa ao xersei.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Verme que consume a carne podre.
Tira con esa carne que ten besa.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Cicatriz que queda no ventre como resto do cordón umbilical.
Ten o biligo algo avultado.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Sabugueiro. Binteiro.
Facía xipros co biouteiro.
A Fonsagrada
Freixo
Freixo
Pau pequeno do xogo da billarda. Persoas que van moi tesas.
Vai coma un birlo!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Dise daquela persoa que non consigue dirixir á vez os ollos para un mesmo punto.
María é birolla, non sei para onde está mirando.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Prenda de vestir indefinida, excesivamente lixeira.
Como non vas ter frío con ese bixaire que levas?
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Algo branco, indefinido, lonxe.
Vexo un blanquiato aló lonxe.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Comer un bocado de algo.
Vou darlle unha bocañada ao pan.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Oco, boca ou furado feito sen intención..
Hai que tapar ese bocarón que escapa a calor.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Barril do viño.
Ten moitos bocois na bodega
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Roupa que se lava nunha soa sesión.
É bo día para enxugar a bogada!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
A parella extra para abordelar.
Nesta costa fai falta bordelo.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Voz de ameaza dos bovinos, especialmente touros
Téñolle medo ao touro , non para de bordiar
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Os pousos do café. Residuos descontables que se separan da cera ao cocer.
Esta cera case non tiña borra.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Limpar o cereal co bortel (cribo de forma alongada).
Hai que bortelar o trigo.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Facerlle a rosca a alguén.
Fixo o que lle pediches, pero botando curiscos
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
San Martín de Suarna
Acción de bouriar.
Con este boureo non se escoita nada.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Facer barullo falando de mala maneira.
Esa muller pasa o día bouriando.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Bautizo
Boutizaron o neno o outro día.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Terreo inculto poboado de mato, como toxos, xestas, uces etc.
Na primavera, a flor da xesta pinta as bouzas de amarelo.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Persoa torpe, pouco espelida.
Non dá unha, é un bouzallón.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Son dos bóvidos ameazando.
O touro bradaba cando nos achegamos.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Dise dunha persoa valente.
Era unha muller moi bragada, non lle poñía medo nada.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Berrar moito, moi forte, con medo ou pedindo auxilio.
Ouviu bramar e correu cara aló.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
O que se pode abarcar cos brazos, aproximadamente (leña, herba...).
Tráeme un brazado de leña.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Chuvia forte con moito vento
Pon o paraugas para onde vén a brea.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Pasar o tempo facendo cousas que entreteñen e divirten, tal como fan os nenos.
Cando chega do traballo ponse a brincar cos fillos.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Vara de vimbio ou castiñeiro delgada e flexible. Brenga.
Onte fun ao río buscar un feixe de bringas para facer uns cestos.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Erupción da pel. Exantema.
As ortigas fixéronlle bróchegas nas maus.
A Fonsagrada
Vilabol de Suarna
Airexín
Pequena erupción cutánea branca ou avermellada, producida pola picadura dun insecto, por unha enfermidade etc., que xeralmente causa proído.
Onte fun ao monte, píqueime cunha ortiga e saíronme bróchigas na pel.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Capa grosa de porcallada do chan.
Hai que barrer a cociña.Que brodio!....
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Partículas pequenas de herba, leña...
Hai moito brollo, pero nada de fundicio.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Instrumento para cortar formado por unha folla grosa, polo xeral en forma de trapecio, con gume por un lado, unida a un mango de pau.
Piquei a leña coa brosa.
A Fonsagrada
Freixo
Freixo
Facer algún labor coa brosa.
Broseou unhas pólas de mimosas para facer unhas estacas para atar as vides.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Brosa pequena.
Dáme o broso para partir o pito.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Residuos de plantas arbustivas
Bota na corte toda esa broza, vale para estrar.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
É un dicir para indicar un crecemento moi rápido das platas
Con esta auguiña, a ferraña brúa.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Bidueira
As budueiras chegan moi arriba nos montes.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Xoguete que consiste nunha peza de madeira que se fai rodar. Buxaina. Peón.
Os nenos estaban xogando coas bugarelas.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Buleira. Excrementos da vaca.
As vacas deixaron todo perdido de boleira.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Persoa ou animal que non paran de moverse.
María é moi buliceira.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Larva que ataca as verzas.
As verzas non valen nada, están cheas de burgo.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Borroeira. Morea de pólas, herbas, matas etc, para queimar. Facíanse despois das cavadas.
Despois de cavar facían unha burrueira cos torrois.
A Fonsagrada
Freixo
Freixo
Botón da flor antes de abrir.
Está o prado cheo de butullos.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Caseto.
Gardaba algunhas ferramentas nun cabano que tiña ao lado da casa.
A Fonsagrada
Lamas de Moreira
Paradiñas
Caseto de chapa de tamaño mediano ou pequeno. Pode ter paredes pero só acostuma a ter a traseira.
Gardaba os ferros no cabanón que tiña ao lado da casa.
Grandas de Salime
Grandas de Salime
A Reigada
Algo parecido á cabezada, pero máis simple e feito cunha corda.
Hai que poñerlle o cabeceiro ao burro.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Golpe na ou coa cabeza. Armazón de correas que se lles pon ás bestas na cabeza.
Hai que poñer a cabezada ao burro.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Madeiro forte que vai no centro do carro de diante cara atrás.
Engancharon as vacas á cabezualla e comezaron a tirar do carro.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Manchas vermellas que se forman nas pernas cando un se achega moito ao lume.
Non te achegues tanto ao lume que che van saír cabras.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
San Martín de Suarna
Persoa que non pensa antes de falar, está metido en leas ou fai monadas.
Andrés é un cachapelo, non pensa o que di.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Pedazo informe de algo que rompeu
Aparta ese cachapo que estorba.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Alpendre ou habitáculo de pequeno tamaño.
Ten as ferramentas gardadas nun cachifro.
A Fonsagrada
Santo André de Logares
A Graña de Chao de Fornos
Andar de un lado para outro, sen ton nin son.
Anda de cacho en poleiro, non acouga en ningún sitio.
A Fonsagrada
Santo André de Logares
Graña de Chao de Fornos
Azoute no cu coa man.
Unha boa cachoada é o que o que che vou dar!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Cachelos. Pedazos de pataca cocidos.
Ceaban cachos e carne todos os días.
A Fonsagrada
San Martín de Arroxo
Novío
Un caseto cun único espazo dentro, mal paredado.
Eran tan pobres que vivían nun cachumeiro.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Espazo que queda no interior dunha árbore despois de podrecer.
O gato meteuse na cadorneira do carballo da fonte.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Rúa ou camiño de carro entre paredes altas, estreito.
Oe nenín, vai tornar as ovellas que van pola caella.
A Fonsagrada
Fonfría
Barbeitos
É algo máis estreito ca a caella.
Por ese caello non cabe o carro.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Dise de alguén moi medorento ou tímido.
Es un caganaescaleira, asustácheste cos raios.
A Fonsagrada
Vilabol de Suarna
Xegunde
Envoltura externa do froito da noz.
Bota os cagarrios no caldeiro cando escagarries as noces.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Fungo que ten un pé ou talo rematado nunha especie de sombreiro. Cogomelo.
No outono hai moita xente que vai aos cagoxos.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Enramado vexetal plano usado sobre a lareira, para facer tabiques, sombrallos...
Estes tabiques son de caínza con masas de area e cal.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Teito da cociña de arrastro, onde se curaba o mondongo da matanza.
Este unto estivo tempo demais no caínzo, está moi afumado.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilarín de Baixo
Dise dunha persoa moi alta.
Ese neno é moi alto, é un cainzón
Grandas de Salime
Penafonte
Penafonte
Cans
Os cais ladraron toda a noite.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Cal é o teu nome?
Cal é a túa graza? Nunca te vin por aquí.
A Fonsagrada
Freixo
Vilanova
Cabeza dunha persoa.
Non lle cabían máis cousas no calamoucho.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilarín de baxo
Talón. Parte traseira do pé.
Dóeme o calcaño de pé dereito.
A Fonsagrada
Brancio
San Martín de Arroxo
Pisar ou facer presión sobre unha superficie.
Calca o botón para abrir.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Camiño de herba que rodea unha horta ou terreo de labranza.
Estou alindando as vacas no caldulleiro.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Camiño ou rúa en mal estado.
Hai dez anos isto era unha calella.
Grandas de Salime
Grandas
Grandas
Quente.
Non está o tempo moi quente.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Pasadizo estreito.
Non leves as vacas pola calexa que é moi estreita.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
San Martín
Paso estreito entre paredes.
Había un calexón tras da casa para pasar para o horto.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Queimar algo en vivo, p ex: para marcar o gando.
Caltríronlle a orella ao cabalo para marcalo.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Parte posterior do pescozo, onde empeza a cabeza. Sobremesa feita de doce de leite.
O outro día déronme un golpe na caluga. Comín unha caluga.
A Fonsagrada.
Lamas de Campos.
Vilarmean.
Flor violeta que sae entre abril e maio en forma de calzóns.
Andando polo prado había muitos calzóns de cuco.
A Fonsagrada
Lamas de Campos
Lamas de Campos
Persoa ou grupo con pouco sentido
Es un camándula!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Pau longo con un gancho na punta que se usaba para subir aos castiñeiros.
Colleu o cambo e a vara e marchou varexar.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
San Martín de Suarna
Precipitación de auga que cae xa conxelada, diferente á neve e á saraiba.
Estes días de frío hai camburio polas noites.
Grandas de Salime
Penafonte
Penafonte
Cada unha das prolongacións que nacen do toro das árbores ou do talo das plantas e arbustos nas que abrochan, polo xeral, as follas, flores e froitos.
Na cana daquela árbore hai un paxaro.
A Fonsagrada
Lamas de Campos
Lamas de Campos
Medida de capacidade para líquidos. Recipiente utilizado para muxir as vacas.
Comprou unha canada de viño.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Andar dun lado para outro,non parar en ningún sitio, moverse seguido.
Non está ao que toca, non para de canarear.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Cesta grande de vimbio con dúas asas.
Tes o canastro cheo de mazás.
Sanantolín de Ibias
Santa Comba
Santa Comba
Plantas herbáceas da familia das umbelíferas, moi abundante en sitios encharcados.
Ese prado non dá nada, está cheo de canaveiras.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Llencias
Porta estreita, de entrada e saída a unha finca.
Pecha o canceleiro para que non saian as vacas.
Grandas de Salime
Grandas de Salime
Malneira
Cancela pequena.
Pecha o cancelo do horto para que non entren as pitas.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Obxecto de cera en forma de cilindro longo que serve para alumar.
Utilizaron a candea cando marchou a luz.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Rama das plantas gabeadoras. Tamén o conxunto de flores dos castiñeiros.
Estes ervellos teñen moita candea.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Camiño de herba que rodea unha horta ou terreo de labranza.
Estou alindando as vacas no candulleiro.
A Fonsagrada
Santo André de Logares
Graña de Chao de Fornos
Persoa que che pide que lle fagas algo, cobrando ou sen cobrar.
Era moi boa costureira, tiña moitas cánebas.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Parte da perna que vai desde o xeonllo ata o nocello.
Deume un golpe nas canelas.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Ir sen medias, carpíns ou calcetíns.
Non tiña frío, ía en canelas.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Recipiente cilíndrico con asa e pizpiñeiro, de folla de lata. Usábase para moncer.
Trae a cañeta chea de leite.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Dise de calquera persoa ou obxecto grande e aparatoso.
Non cabía pola porta era moi cangado.
A Fonsagrada
Vilabol
Airexín
Trastos.
Aparta estes cangos que non nos revolvemos.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Apeiro para xunguir as vacas polo pescozo.
Ponlle a cansa ás vacas.
A Fonsagrada
Maderne
Maderne
Frase repetida con insistencia.
Para xa con esa cantaleta!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Dentes que están entre os incisivos e os molares.
Caeulle un dos canteiros.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Pan feito con azucre e ovos que se repartía nas vodas, non só no banquete senón entre os veciños do lugar.
Casou o fillo onte e hoxe anda repartindo o cantelo.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Recanto.
Non poñas iso no canto da mesa.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Tara nun tecido, ao quedar un punto solto no medio do labor, especialmente nun tecido de punto.
Vaia cantrela deixei neste xersei! Debería volver a el!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Golpe que se dá coa cabeza.
Coidado co estante, non vaias levar unha cantusada.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Mala resposta que se lle dá a alguén.
Pregunteille se viña á festa e respondeume cunha canzada.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Carrapucho para poñer por riba da cabeza, dunha construción etc.
Pon un capelo pola cabeza que está chovendo.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Persoa que manda nun grupo.
O caporal ordenou rematar o traballo.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Levar a alguén montado ou sentado coas pernas abertas encol dos ombreiros doutra persoa.
O pai levaba o neno ás carabeilolas.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Conos de xeo formados onde hai humidade e baixas temperaturas (lousado...).
Xeou moito onte, había uns carambos ben grandes.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Un capricho.
Non lle fagas caso, só é un caranquín, non lle fai falta esa chaqueta.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Nordés forte que sopra con tempo seco e nubrado.
A caravana de marzo é mala para os catarros.
Grandas de Salime
Penafonte
Penafonte
Sistema de cerradura que consiste nunha barra metálica longa e delgada, colocada en horizontal, cun gancho en cada extremo, que pecha por dentro as portas ou as ventás de dúas follas.
Tira para dentro por unha folla da porta e péchaa co caravillo.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Frío intenso e seco, en tempos de xeadas.
Como está o tempo na Fonsagrada? Vai unha carbesía que non se para na rúa.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Instrumento de madeira con pinchos que se utilizaba para cardar, limpar e peitear a la.
Antes de fiar hai que cardar.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Golpe que che dan coa cabeza ou na cabeza.
Din unha boa carneirada contra o armario.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Carpíns. Prendas de roupa que se poñen nos pés por dentro do zapato.
Levaba uns carpiños de la
A Fonsagrada
San Martín de Arroxo
Novío
Tecido duro que se forma despois dunha ferida.
Xa che caeu a carpola do xeonllo.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Arbusto moi duro e fibroso. Usábase para facer freganzos.
As cabras comen as carqueixas.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Talo moi ramificado, xeralmente de pataca.
Arrincou unha carranqueira para ver se tiña moitas patacas
A Fonsagrada
Fonfría
A Fonsagrada
Pucho pequeno.
Pon o carrapucho que vai moito frío.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Carrear. Carretar.
Hai que carrexar os nabos da horta.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Pasos para carros dentro de fincas ou estivos.
Esa carrieira é de carro.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Camiño fondo formado pola erosión da auga.
Marcháronme as vacas polo carriozo abaixo.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Planta do xénero Rumex, considerada mala herba.
Temos a horta con moitos carveses.
Grandas de Salime
Grandas de Salime
Malneira
Conxunto grande de persoas que viven nunha mesma casa.
Tiveron moitos fillos, facían unha boa casarada.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Conxunto de casa con todas as súas dependencias e a totalidade de terras.
Vendeuse o casarío de ...
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Terra con moitas pedriñas miúdas, de moi mala calidade.
Nesa cascacallada non vai medrar o millo.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Xogo típico. En galego estándar: mariola.
Nel recreo saltamos al cascallo.
Grandas de Salime
Grandas
Grandas
Pedras moi miúdas mesturadas con algo de terra.
Esa fochanca enchémola con cascallo.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
As terras de labranza dunha casa.
A casería é corta pero labran moito no monte.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Táboas extremas dunha rolla que levan algo de casca.
Eses casqueiros non valen para facer a mesa.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Castiñeiro.
Hai que varexar os castañeiros.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Chamada de atención para que teñas coidado con algo.
Cata que te queimes.
A Fonsagrada
Freixo
Carballoguidín
Salvo, excepto. Sacar as patacas
Eu non vou contigo; a herba queda no prado, catar se vas ti soa por ela.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Sacar da terra os tubérculos da pataca.
En setembro hai que catar as patacas.
A Fonsagrada
Vieiro
Vieiro
Árbore pequena, normalmente non é de chegar a gran tamaño.
Son caxigos, só valen para leña.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Recipiente de cartón ou metal, moi pequeno e de escaso uso.
Nese caxirolo non cabe nada.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Andar meténdose en cousas onde ninguén chama.
Quita de aí! xa está ben de cazapeliar. Estás estorbándome.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Pau para remexer as papas.
Colle o cazapelo que hai que mecer as papas.
A Fonsagrada
Fonfría
Bustavedelle
Persoa que aparenta traballar moito e con moito afán, sen facer nada de proveito.
Este rapaz é un cazapelo.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Bolos de boleira das vacas que colgan das cachas.
Esa vaca ten moita cazcana.
A Fonsagrada
Suarna
San Martín de Suarna
Bolos que se fan no pelo das cachas das vacas ao deitarse na buleira.
Esa vaca ten moitas cazcarras.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Aplícase á madeira non compacta, que se separa en capas como as cebolas.
Esa madeira é moi ceboliza, non vale para o torno.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Soltar un animal que está preso.
Ceiba as vacas que xa acabamos.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Raíz avultada da uz.
O chan está cheo de cepos de uz.
Grandas de Salime
Grandas
Grandas
Árbore que produce as cereixas.
Subín á cereixal e collín unha farta de cereixas.
A Fonsagrada
Vilabol de Suarna
Airexín
Parte interior dunha árbore.
O carballo aquel tiña moita cerna.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Ser forte,recio. Tamén, ás veces, aplicado a algún xeito de obstinación.
Fulano é moi cerril. No serve que lle digas, non che fai caso.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Chapuza, algo que está mal feito.
Vaia chafallada que fixeches.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Persoa que fai as cousas mal ou ao revés.
Mira como deixaches todo, es un chafalleiro!
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Persoa mentireira.
Es un chafulleiro.
A Fonsagrada
San Martin de Suarna
Rozabragada
Terreo enlamado (pedazo de camiño, prado ou unha corte). Tamén se usa en feminino.
Non hai quen pase por aí, eso é unha chagoza.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Pau do que se colga o porco despois de matalo.
Colgan o porco do chambaril para abrilo e deixalo a arrefriar.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Blusa, camisa de muller.
Tráeme a chambra que vai frío.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Arbustos secos, principalmente uz, que se utiliza para acender o lume.
Acendín a cociña cunhas chamurras.
A Fonsagrada
Vieiro
Pedrouzos
Rama fina e seca de uz, úsase pra acender o lume.
Acendín a cociña cunhas chamuzas.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Gas expulsado polo corpo humano a través da boca.
Porca! Non tires máis chanfainos!
A Fonsagrada
Fonsagrada
Fonsagrada
Unha planta ou conxunto delas, tan xuntas que non se poden separar, as raíces forman un torrón.
Arrinquei unha chanteira para ver se tiña boas patacas.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Pedras planas que se cravaban verticalmente para pechar unha leira.
Caeu un chanto do horto hai que volver poñelo para que non entren alí as ovellas.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Aldomán
Broma, burla.
Non me veñas con esas chanzas que non me fai graza.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Parte de máis arriba da cabeza.
Din un golpe no chao da miola cun garabullo.
Grandas de Salime
Penafonte
Penafonte
Tipo de sacho que ten a parte de ferro con forma rectangular e lixeiramente alongada.
Cavei co chapo na horta.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Son emitido polas pitas pedindo comida.
Ao sentirme as pitas empezaron a charriar.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Terreo moi, moi costo, difícil de andar nel.
Non se dá nada alí, é un chavasqueiro.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Cortar cun fouzo en pedazos pequenos millo, nabos, etc para dar ao gando.
Non chaviques que te vas cortar.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Peza do carro que se poñía para enganchalo ao xugo por medio da dobra.
Pon a chavilla e engancha o carro.
A Fonsagrada
Xestoso
Xestoso de Riba
Resultar difícil, supoñer esforzo ou molestia.
Subir, subín ao monte, pero chegáronme as gavelas.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Olor desagradable. Non se pode aplicar a algo que ule ben.
A corte dos cochos cheira moitísimo.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Mal olor.
Hai un cheirume a esterco que non se para.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Fabas.
A avoa estaba debullando chichos.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
(Dar unha chincheirada) dar un golpe no corpo contra algo.
Non viu a porta aberta e deu unha boa chincheirada.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Forma de calzarse na que se dobra a parte de atrás do calzado.
Puxen as zapatillas de chinela.
A Fonsagrada
Logares
San Andrés de Logares
Moble de dous corpos, o superior con portas de cristal, onde se garda a louza e os demais utensilios para o servizo da mesa.
Vai ao comedor e cólleme uns pratos do chineiro.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Emitir un son agudo.
Os ratos chirlaban onte á noite no faiado.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Acender un chisqueiro accionando a pedra.
Chisca o mecheiro e dáme lume
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Un pouco.
Dáme un chisco de pan.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Cerrar, gardar o gando na corte.
Vai choer as vacas que están fóra do prado.
A Fonsagrada
Cuíñas
Castro de Cuiñas
Quedarse medio cego ou birollo por facer un esforzo coa vista.
A el quedoulle o ollo chosco por facer o parvo.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Estar incubando un catarro.
Non sei se poderá ir, ten unha choucrera...
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Cantidade moi grande de auga, xeralmente de chuvia.
Caeu unha choupada que non deixa entrar no horto.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Bicos
Deulle un chucho á nena ao marchar.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Falar positivamente acerca de alguén ou algo.
Chufou á profesora aproveitando que estaba presente.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Presumir de algo propio ou alleo, moi a miúdo esaxerando, deformando a realidade.
Non se lle pode crer nada, é un chufón.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Choer. Gardar o gando na corte.
Vai chuír as pitas.
A Fonsagrada
Freixo
Freixo
Boliñas de masa frita, feitas con ovos, auga e fariña.
Vamos facer unhas chulas con miña avoa.
A Fonsagrada
Monteseiro
Monteseiro
Pequena saída dun líquido (fontela que pinga, avaría dun tubo, secreción dunha ferida).
O tubo leva toda a noite chusmiñando, así non hai auga que chegue.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Unha moi pequena cantidade de algo.
Dáme só unha cicalada de queixo.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Conxunto de cousas miúdas, de pouco valor.
Toda esa cigallada non vale para nada.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Conxunto de casa e propiedades pequenas e de pouco valor que tiñan as persoas pobres.
O seu tío era pobre, deixoulle namais un cileiro
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Lanzar algo con moita forza.
Cimbroulle unha pedra que se chega a darlle, rómpelle a cabeza.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Grelos. Brotes tenros do nabo.
Gústame o caldo de cimos.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Parte moi pequena de algo.
Rompeu o prato en cinascos.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Chorro, de non moito caudal, que sae con forza, con presión.
Que ciriscón! así logo se baleira o depósito.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Dise daquilo que quedou tirado polo chan
Deixou a roupa ciscada polo chan.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Cortar algo moi miúdo. Esfarelar algo. Espallar cousas miúdas polo chan.
Recolle o teu cuarto! Sempre deixas todo ciscado.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Residuos finísimos da leña
Debaixo do horro hai moito cisco de picar alí a leña.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Provocar enfrontamentos falando mal de alguén.
Púxose a mal co vecín porque veu a outra cismar.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Pedir algo de forma insistente.
Para xa de clamiar ! Non cho dou!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Un espazo entre nubres, sen chegar a dar o sol, neses días moi escuros.
Por fin, unha clarencia neste tempo tan escuro!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Colocar a roupa enxaboada sobre a herba nun campo para que branquee.
O mantel tiña moitas manchas, houbo que poñelo ao clareo.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Estar moi canso. Moi fatigado.
O camiño era moi costo, cheguei arriba coa alma no papo.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Tapa de pota.
Pásame a cobertoira para fregala.
A Fonsagrada
Freixo
Ferreira de abaixo
Vasilla que ten un golpe.
Esta pota está cocada.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Animal alongado formado por aneis que come as raíces das plantas. Verme.
O coco comeulle as raíces á remolacha.
A Fonsagrada
Lamas de Campos
Lamas de Campos
Pedazo de pan con codia.
Non tiña un codelo que levar á boca.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Parte exterior dunha árbore.
O carballo aquel tiña a codia toda podre.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Rascar, fretar a un animal con cariño
Á Marela moito lle gusta que a cofen
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Rascarse, fregarse contra algo ou alguén
O can cofouse contra a parede. O namorados cófanse.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Díselle a alguén que é moi inxenuo e ademais ten mala sorte.
Coitado!Levou as culpas de todo e non fixera nada.
A Fonsagrada
Pacios
Mourisco
Herba verde que se collía cada día.
Levou o burro para traer a colledura.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Lograr algo nun eido no que non se adoita conseguir nada.
Despois de moito xogar ao dominó gañou unha partida, colleu o galo unha amora.
A Fonsagrada
Santo André de Logares
Graña de Chao de Fornos
Palla seca que se utilizaba para teitar casas e hórreos.
Hai que cambiar o colmo que pasa a auga.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Especie de asento, á altura do peito, formado polas mans e os brazos, ou ben entre a cintura e os xeonllos, cando se está sentado.
Colle ao neno no colo.
A Fonsagrada
Fonsagrada
Fonsagrada
Cobra.
Nese prado hai moitas colobras.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Dise de algo que apetece, que está bo.
Estache ben comedeiro este guiso!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Pruído. Escozor.
Tiña comicio no brazo escaiolado.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Comparación
Non hai comparanza entre os invernos de antes e os de agora.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Un grupo de xente de pouco fundamento, de pouco fiar. Algo pexorativo. Moitas veces con retranca e en exclamativo.
Vaia condómina! (Que xentiña!)
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Sensación dunha persoa cando cre que está en perigo ou ten molestias físicas difusas. Ansiedade. Angustia.
O rapaz sentía moita congoxa cando quedaba só na casa polas noites.
A Fonsagrada
Lamas de Campos
Vilarmeán
Estar inquieto. Ansioso.
Está moi congoxento. Non sei se esperará a mañá para facelo.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Pequena cantidade de fío ou la envolto nos dedos para empezar un nobelo.
Case non queda fío , a penas unha consia.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Cambiar a orde lóxica de algo
Contrapiei un punto e teño que desfacer parte do labor.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Estar intranquilo. Aflito.
Escapáronlle as vacas, estaba contrito.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Dar un golpe contra algo ríxido. Darlle un golpe a alguén con un obxecto.
Levou unha boa contruada, pero non se queixou.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Sentimento de emoción.
Chorei de coraxe ao verte no xornal.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilarín de Baxo
Berrar ou falar moito máis alto do que é preciso.
Non paran de coriar, vou tolear.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Interior dalgúns froitos, p. ex: espigas de millo, mazás etc.
Segundo lles vaias sacando os graos vai metendo os corozos no lume.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Ter valor para asumir algo difícil.
É moi corozudo, superará ese problema.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Mulido cun burato no medio que poñían as mulleres na cabeza para transportar pesos enriba dela.
As avoas cando eran nenas ían buscar a auga a fonte e traíana na cabeza cunha corra.
A Fonsagrada
San Pedro de Neiro
Xestoso de Neiro
Espazo anterior á entrada da casa, que pode estar tellado, e que se emprega para múltiples usos (gardar ferramentas, maquinaria...).
Deixou o tractor na corrada.
A Fonsagrada
Santo André de Logares
Graña de Chao de Fornos
Rego con moi pouco caudal, seco no verán.
Levei as vacas beber ao córrago.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Pano enroscado que as mulleres levan na cabeza para soportar pesos.
O outro día encontrei a correla que usaba miña avoa para levar comida na cabeza.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Construción onde se colocan os ourizos para que vaian podrecendo as castañas. Así consérvanse mellor.
O rapaz gardou as castañas que recolleran na corripa.
A Fonsagrada
San Pedro de Neiro
Xestoso de Neiro
Parte externa do pan.
O cortezo do pan estaba queimado.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Construción de pedra arredor das colmeas para protexelas dos osos e outros animais.
Seus avós construíron un cortín arredor das colmeas para telas ben protexidas.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Prado situado debaixo da casa.
Están as vacas pacendo na cortiña.
A Fonsagrada
Santo André de Logares
Graña de Chao de Fornos
Subir e baixar.
Costa abaxo corre o carro sen bois, pero costa arriba chéganme as gavelas!
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Cotobelos
Tocou na porta cos cotomelos.
A Fonsagrada
A Pobra de Burón
Pobra de Burón
Patada dun animal e por extensión tamén dunha persoa.
Deulle un couce o burro.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Parar en seco e non querer moverse. Dáse en animais, máis no mular
A mula coutábase, non quería pasar o río.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Dar un golpe coa man na covacha.
Xan acaba de levar unha covachada.
Grandas de Salime
Grandas de Salime
Malneira
Sensación dunha persoa cando lle tocan partes do corpo sensibles e acaba rindo ou sorrindo
Ese rapaz ten moitas cóxegas no pescozo.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Cóxegas
Ten moitas cóxigas cando lle tocas os pés.
A Fonsagrada
Santo André de Logares
Graña de Chao de Fornos
Referente aos animais: zanco ou pernil
Ese can rompeu o coxigón.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Feridas ou erupcións que saen nos beizos.
Saíulle un coxillo e agora non pode dar bicos porque é contaxioso.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Peza dun carro, xeralmente de coiro, que vai de fumeiro a fumeiro e serve para suxeitar a carga.
Vaia bos crabios ten o meu carro.
A Fonsagrada
Pacios
Mourisco
Pedir insistentemente unha cousa.
Non parou de cramiar ata que lle compraron os caramelos.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Preparar a folla da gadaña para gadañar, petándolle no gume cun martelo sobre a incre.
Estaba cravuñando a gadaña para empezar a sega da herba.
A Fonsagrada
Lamas de Campos
Vilarchao
Pegarlle a alguén.
Anda con ollo que te vou crismar.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Refírese a parte baixa do lombo, máis arriba da cadeira.
Á miña avoa dóenlle moito os cuadrís.
A Fonsagrada
Suarna
San Martín de Suarna
Varrer os cuaños ou espigos de enriba do montón de gra na mallega .
As mulleres cuañaban a gra.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Envoltura que rodea os grans de trigo ou centeo.
Os nenos tiñamos que arrear os cuaños na mallega.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Medida de capacidade (1/2 L.)
Dáme un cuartillo de viño.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Cartos, diñeiro.
Custoume moitos cuartos.
A Fonsagrada
Allonca
Pántaras
Casemente. Case.
Cuasemente non levas nada nese cesto.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Cuba pequena.
Comprou un cubeto de viño.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Apetecer. Pode ser unha lixeira envexa. Cobizar.
Non se me cubiciaba nada ese traballo.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Lugar no que se refuxia ou vive un animal.
Os cochos metéronse no cubil.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Tipo de carpaza.
Hai moito cubilón nese monte.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Talo longo das verzas.
Fun apañar cueiros á horta.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Coitelo. Instrumento de cociña que se utiliza para cortar.
Preciso un cuitelo para cortar a verdura.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Esterco
O cuito dos cochos é un bo abono.
A Fonsagrada
Allonca
Pántaras
Cría das ras.
Hai cullarapos na poza.
A Fonsagrada
Proba de Burón
Pobra de Burón
Pragas de ratos ou doutros animais que comen o froito.
Non me quedou nada de trigo, levárono as cumias.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Persoa que fai ou vende cuncas. Especie de armario onde se garda a louza.
En cada xeración da súa familia hai un cunqueiro. Colle a cunca do cunqueiro.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Persoa ordenada, que lle gustan as cousas ben feitas.
É unha nena moi curiosa, sempre deixa todo colocado no seu sitio.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Curoto.
Non subas ao curioto que podes caer.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Conxunto moi apertado de individuos, tanto animais como plantas ou persoas..
Os nabos non naceron ben repartidos, están a currullos.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Lanzar pola boca saliva ou outra substancia
Cuspiu nas mans antes de coller a axada.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Coitelo. Instrumento de cociña que se utiliza para cortar.
Colleu o cutielo de matar os cochos.
A Fonsagrada
Maderne
Liñares de Maderne
Referente aos animais: zanco ou pernil.
O que máis me gusta cando como polo asado é o cuxigón!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Erupción granular cutánea que se produce polo contacto co veleno de certos animais e insectos.
Teño cuxillo nesta mau, a algún bicho molestei e defendeuse.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Animal. Femia do can. Cadela.
Esta cuza ladra moito, pero é moi boa.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Dise de algo feito de seguido, sen deixar nada atrás.
Ela sempre leva as cousas dafeito.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Saltar, brincar.
Os nenos estaban esperando ao domingo para ir pola aldea danzar a cagalla.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Persoa que non para de moverse.
É unha danzarela. Non para en todo o día.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Correr moito.
Vai boa que marcharon, xa podes dar cos calcaños no cu.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Causar molestia, fastidio.
Gústame máis o inverno que o verán; dáme moita pena a calor
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Facer o dicir parvadas ou tolemias.
Deixa de debanar neno, faime o favor.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Persoa que fai parvadas ou tolemias.
O meu sobriño está feito todo un debanón.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Ir polo monte rompendo arbustos, facendo moita ruxida. Propio dos bichos do monte.
Os xabaríns ían debouzando polo monte.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Planta encollida por falta de auga ou persoas baixas de saúde.
Non ten boa cara, anda algo debrocado.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Restos sen aproveitar.
Os repolos non dan para moito, teñen moito debrollo.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Sacar os legumes (fabas/feixóns/ervellos/garavanzos) do gaxo ou as castañas do ourizo.
A vella estaba debullando fabas
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Percibir certos estímulos a través dos sentidos.
Decateime dos problemas veciñais pola carta que recibín.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Acción de cortar pólas dunha árbore.
Debemos decotar ás árbores antes de que sexa inverno, non queremos que rompan co peso da neve.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Acotío. De xeito continuado.
Decote vai polo horto antes de entrar na casa.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Escorrer
Pon os pratos a decurrir.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Apertar moito, como refregando, retorcendo, esmagando.
Hai que facelo con xeito, tu degrumas todo
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Son agudo emitido en situacións de moito apuro.
Tanto degrutir para esto......
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Acción de maltratar ou deteriorar algo.
As ovellas fixeron un degüello tremendo no horto.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Facer moito estrondo.
O trono pasou toda a noite demoucando.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Mancha morada provocada por un golpe.
Levei un golpe no brazo e quedoume denegrido.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Fungo que parasita a planta do centeo. Cornecho. Corno.
Antigamente o dentón usábase como droga.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Colgar, caer cara abaixo dun xeito incorrecto. En persoas, estar decaído.
Leva días deporondado.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Avariarse algo. Deixar de funcionar ou atoparse en mal estado.
A chuvia derramou as flores.
A Fonsagrada
Vilabol de Suarna
Airexín
Derrengado. Esgotado
Non podo máis. Tou derrangado.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Trazar os lindes dun terreo. Facer un suco para separar o cabelo para os dous lados da cara.
Arou mesmo ata o derrego da leira.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Límite de terreo/propiedade.
Non quero que me movas os marcos. Están no derrego.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Camiño aberto entre a neve.
Nevou tanto que tiveron que abrirlle a derrota ata a súa casa
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Mover un vexetal de raíz, non necesariamente arrincándoo.
Desabolou a cereixal, non sei se secará.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Hai tempo, outrora.
Desacuanto que non te vía...
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Tardanza, pero dentro do mesmo día.
Desahoi que marchaches...Eras bo para ir buscar a morte!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Interromper unha tarefa. Soltar algo que está atado.
Aínda ben non chegou, xa desameceu todo.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Desafacer a persoa ou animal dun sitio
Hai que desamendar as cabras desa leira.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Alguén con pouca paciencia.
Non lle pidas moito, é un desapacienciado.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Que non pensa moito as cousas, que actúa de xeito precipitado.
Fulana é desaparisada e logo arrepíntese.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Que non segue o camiño na vida que lle aconsellan ou ten marcado.
Empezou coa droga de adolescente e toda a vida foi un desarrendado. Agora ten 40 e nunca traballou
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Persoa que anda ao tolo, con movementos sen xeito, sen sentido.
Non para de dar voltas, é un desatoutigado!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Dise da persoa atrevida, que non ten medo a nada.
Non hai quen a pare, é moi desatremiñada.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Minguar algo: a calor dun forno, do día...
Cando descaia o sol sacamos as vacas para o prado.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Nevar miúdo.
Está descampuzando un pouco.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Contar os problemas, liberándote da tensión que che causan.
Estaba moi enfadada, menos mal que descongoxou comigo.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Saírse do seu sitio algunha peza por accidente ou falta de precaución.
Descontrillaches todo, non haberá xeito de armalo.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Sensación de que algo se descolocou no corpo.
Caín e descontrilleime toda.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Desleixada. Con pouca vontade.
Ela quere facer, pero é moi desdeixada.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Dise de alguén que non ten coidado de si mesmo ou das súas obrigas, que non se ocupa de algo por preguiza.
Non sexas tan desleixado e anda máis arranxado!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Fóra de hora, tarde.
Non esperes, sempre chega á deshora.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Erradicar algo, normalmente aplicado ás malas herbas.
Este ano non botamos horto aí, hai que desincialo desa herba.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Acción de separar a graxa das tripas na matanza.
Todos os anos lle axudo a miña nai a desingrir as tripas.
A Fonsagrada
Lamas de Campos
Lamas de Campos
Sacar adiante o traballo.
É moi disposta: deslega moito no traballo.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Precipitarse por unha pena ou por un barranco.
Despenouse o coche polo barranco.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Dise cando unha persoa está espida.
Non andes despida por aí.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Muiña
Desprevido. Sorprendido con algo que non contaba.
Pilloume desprecatado e tapoume os ollos.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Son as castañas que, ó varexar, caen sen ourizo,
Fixo moito vento e caeron moitos destelos.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Quentar un chisco algo que está frío.
Destrempa un pouco o leite, está moi frío.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Quitar as bólas da roupa de la.
Leva todo o día destupizando a chaqueta.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Desexar intensamente algo. Decrecer da lúa.
Devecía por ir á festa.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Acto de ensuciar, manchar.
A noiva dexobou o vestido antes de casar.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Estar sucio.
Teño este mantelo dexoso.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
É día laborable e/ou lectivo.
Hai que deitarse cedo, que mañá é día de garabullos.
A Fonsagrada
Santo André de Logares
Graña de Chao de Fornos
Debullar.
Estivo toda a tarde dibullando fabas.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Esmorecer, murchar a froita que perde frescura e zume.
Hai que comer pronto eses amorodos. Algún xa comeza a diciparse.
A Fonsagrada
Lamas de Moreira
Louxas
Dise cando non se coñece o autor de algo.
Quen fixo ese armario? Dios da porta nova.
A Fonsagrada
S martin de suarna
S martin de suarna
Rumor que non ten por que ser certo. Tamén se utiliza para a persoa que difunde rumores.
Anda sempre díxome-díxomes. É de pouca fundanza.
A Fonsagrada
Suarna
San Martín de Suarna
Cambiado, p ex: zapato esquerdo no pé dereito etc.
Puxo o calzado do trocado.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Fácil. Que carece de dificultade.
O exame foi tan doado que todos levaron máis dun 9.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Corda de coiro trenzado que, unida polas puntas e dobrada servía para enganchar o arado ou cabezualla do carro ao xugo
Trae a dobra que imos apoñer as vacas ó carro.
A Fonsagrada
San martin de suarna
San Martín de Suarna
Pena, mágoa por algo ou alguén.
Eu sinto dolo por el.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Materiais que se necesitan para facer algo.
Para facer un bo caldo fai falta botarlle moita duela.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Enzoufar
Hai que embarruntar ben as botas de graxa para que non pasen a auga.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Enredar o fío ou a la.
Este fío está todo embeleñado.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Incitar a algunha persoa ou animal contra outra.
Embizcou o can contra o veciño
A Fonsagrada
Vilabol de Suarna
Airexín
Meterse ou meter algunha res nun sitio difícil de ver ou saír del.
A cabra emboscouse nas penas.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Poñerse mal do estómago por comer en exceso.
Non comas tanto, que vas embotelar!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Meter os cans no monte grande [bouza]
Hai que embouzar os cans para poder cazar.
Grandas de Salime
Penafonte
Penafonte
En gran cantidade
Colleu figos a embute.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Facer palleiros/as. Amontoar a herba seca, ou a palla, de xeito ordenado para que non entre a auga no montón e se conserve.
Houbo que empalleirar a herba seca porque ameazaba tormenta.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Estar o ceo toldado. O cristal embazado. Non ver con nitidez
Limpa o cristal que está empanado.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Quedarche algo seco atrancado na gorxa.
Non comas tantas galletas xuntas que vas empapuzar.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Gardar as cousas no parreiro.
Hai que emparreirar a herba seca que vai chover.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Amontoar sen xeito. Acumular moito.
Emparrumou garabullos de calquera xeito.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Cubrirse o chan cunha fina capa de neve.
Leva dez minutos nevando e xa está o camiño empevelado.
A Fonsagrada
Santo André de Logares
Graña de Chao de Fornos
Envolver o fermento en fariña ao comezar a amasar o pan.
Xa teño o fermento empevelado.
A Fonsagrada
San Mamede
Vieiro
Ir a unha competición entre dous.
Imos á empincha, a ver quen acaba antes.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Subir a un sitio alto ou de difícil acceso.
A nena empolicouse na árbore.
A Fonsagrada
Santo André de Logares
Graña de Chao de Fornos
Acompañar a alguén que marcha.
Vou empoñer a meu irmán que marcha para Barcelona.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Subirse a algún sitio.
Estaba empulicado no pico da cereixal.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Saír brotes finos de herba cando chove despois de segar, no outono ou na primavera.
Coa tormenta do outro día, xa empeza a empumecer o prado.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Decorrer,enxugar lixeiramente roupa, plantas...
Recolle a roupa que xa está encaiada e vai chover.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Enfadado, en posición de ataque.
O carneiro veu encantusado cara onde eu estaba.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Dise de quen ten cara de enfadado.
Parece que anda sempre encarantoñado.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Agachado sobre as pernas. Encrequenado.
Non había onde sentar e púxose encrequenado.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Enredar os pés en algo.
Eu encebeleime cunha corda.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Dise de alguén que está dedicado con moito interese ou enviciado con algunha tarefa.
Está encenegado coa videoconsola.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Empezar a cortar ou gastar un alimento para consumilo.
Trae un coitelo para encetar o pan.
A Fonsagrada
Santo André de Logares
Graña de Chao de Fornos
Formarse feridas ao apoiar un rozar cunha superficie unha zona do corpo.
Leva moito tempo encamado e encetáronselle os pés.
A Fonsagrada
Freixo
Freixo
Referido a unha persoa exixente ou tan amiga de ser servida en todo, que non só é necesario facer o favor, senón tamén que nada lle custe.
Non só lle din a fariña e os ovos, tamén lle fixen os freixós.
A Fonsagrada
Vilabol
Airexín
Encollerse xuntando os membros do corpo para protexerse do frío, esconderse.
Encoquinouse para protexerse do frío.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Agachada.
Non se lle ve a cabeza. Está encuruxada.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Encollerse xuntando os membros do corpo para protexerse do frío, esconderse.
A nena encuruxouse na porta do edificio para abrigarse da chuvia e do frío.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Manchar algo ou alguén cunha substancia pastosa ou graxenta.
Pisaron a merda dun can e quedou a rúa enfarnada.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Cando unha persoa ten a cara manchada de comida, dise especialmente dos nenos pequenos.
A nena está toda enfarrañada por comer chocolate.
A fonsagrada
Vieiro
Pedrouzos
Dexobar, ensuciar.
A nena deixou a mesa toda enfarrañada.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Testán
Non se pode con el, é un enfeixado.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Meter o fío por un furado pequeno.
Xa non teño vista para enfiar as agullas.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Aspecto chulesco na postura corporal, botando o peito fóra.
Dende que herdou, anda moi enforado.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Acendido. Avivado (o lume).
Acabaron moi axiña porque estaban enfougados coa bronca que lles botaran.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Caer de fociños. En sentido figurado, enfermar.
Mira que é duro, pero desta volta enfuciñou.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Levantar voo.
O galo engalou por riba da sebe.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Encollido, deformado (da reuma, p. ex)
O vello estaba engamuñado.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Facer un traballo a pasar, sen xeito.
Máis que coser, engaranduxou.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Engarzapelar, enredarse con algo nos pés
Engarguelou nun garabullo e caeu.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Dobrarse sobre si mesmo.
Ten un dedo engarruchado.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Enredarse nunha silva, nunha corda, etc. Tropezar.
Engarzapelou na silva e case cae.
A Fonsagrada
Santo André de Logares
Graña de Chao de Fornos
Subir a unha árbore, parede etc. agarrándose cos brazos e as pernas.
Subía ás árbores engatando.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Facer pilos de herba, toxo etc. Facer gavelas.
Estiven engavelando herba toda a tarde.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Que fai gobela, curvatura da columna vertebral e do lombo.
Ten moitos anos e anda engobelado.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
A pouca velocidade, con lentitude.
Veu andando engorde para que non o sentísemos.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Estar moi encariñado con algo
Está engouxado co neto.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Parte do corpo situada entre as pernas e o ventre. Ingua
Tiña unha hernia na engua.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Dise dunha persoa que está agachada.
Non andes tan engurruñado rapaz.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Queixoiro
Encollerse, encrequenarse.
Enguruñouse para non ser visto pola policía.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Engalar. Levantar voo.
As pitas enhalaron sobre a parede do horto.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Dobrar obxectos, roupa.
Enlibrou a roupa do armario.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Dise daquilo que está moi sucio.
Estás todo enlurdiado, límpate un pouco.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Moi sucio.
Saíu da corte todo enlurdiado.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Caer brandamente, sen a consistencia normal dese corpo ou elemento.
Así de golpe, vino enmorcillar e non puiden sostelo, caeu!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Enlear os pés cunha corda.
Hai que desatar o burro que se enratou.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Xogar manipulando obxectos (enredos).
Pasou o día enredando coas bonecas.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Obxecto que serve para xogar ou de pouca importancia.
Iso non vale para nada. É un enredo.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Facer restras de millo, cebolas, allos, etc.; utilizando a propia folla do vexetal e axudándose dun barazo.
Vou enrestrar as cebolas para gardalas no hórreo.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Envolver formando unha roda.
Enrodelou o pano ao pescozo.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Ter a postura ou movemento corporal moi reducido por contracturas etc.
Estou moi entangarillado, non podo facer nada.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Unha persoa ou animal que está moi débil.
Esta xata está medio entangoñada.
A Fonsagrada
Mosteiro
Signada
Antes deste ano.
Entano había moita xente nas aldeas.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
O ano pasado.
Entano non choveu nada.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Entrepernar. Sentarse a carranchapernas
Entrepenouse na viga para traballar.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Empapuzar. Atascar a garganta con algo seco.
Non comas tantas galletas a un tempo que vas entaporar.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Confundir unha persoa con outra.
Aquel rapaz entepararóuseme o curmán de Daniel.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Dar a volta a un recipiente ou obxecto.
Entornou o vaso.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
San Martín de Suarna
Parado cando non debería.
Nin para diante nin para atrás, estaba entouñado.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Atascarse algunha peza dunha máquina, articulacións de persoas ou animais
Teño algo entranquillados os cuadrís.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
No medio de dúas cousas.
Fun e volvín e entremedias estiven aló.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Aquelo que impide a realización de algo (tamén persoas)
Sae do medio, non sexas entretollo!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Antes da véspera.
Fun aló no entrevíspora.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Botar faragullas ou pedazos de pan nun líquido.
Comín pan entrillado en leite.
A Fonsagrada
Freixo
Freixo
Festas con mázcaras, fuliqueiros, bailes etc.
Saímos correr o entroiro todos os anos.
A Fonsagrada
Lamas de Campos
Lamas de Campos
Colocar os veos de xesta sobre o teito dun palleiro para que quede ben suxeito.
Está rematando o palleiro. Só lle falta envear.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Llencias
Poñer [algo ou alguén] nun determinado camiño ou dirección.
O rapaz enveredou o gando cara ao prado.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Dar voltas, non dar andado, saído, decidido.
Non se daba decidido, estaba naquel envolvedoiro.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Poñer boca abaixo unha cousa.
Envorcou a cesta no pataqueiro.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Engurrar. Comprimir de calquera xeito, non dobrar.
Gardou as sabas todas envurulladas.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Cousas con pouco fundamento.
Para de facer enxamiadas! Xa me tes cansa!
A Fonsagrada
A Trapa
Penamaría
Fantasiar, planificar moitas cousas que logo non se poderán cumprir.
Hai pouca fundanza nel, sempre anda con enxamiadas.
A Fonsagrada
Vilabol de Suarna
Airexín
Persoa argalleira.
Es ben enxamión! Sempre buscas que facer.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Ventilar os cereais para limpalos.
Vai enxeando o trigo que logo vai chover.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Persoa ou cousa de tamaño relativamente pequeno.
Este becerro acabado de nacer, é un enxendro. Non chega a 25 kg.
A Fonsagrada
San Pedro de Neiro
Mazaeda
Secar.
A roupa enxugou ben que vai moito vento.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Seco
Recolle a roupa que está enxuita.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Encebelar
Cando ía andando enzabelou e caeu. Menos mal que non se mancou.
A Fonsagrada
San Pedro de Neiro
Vilarello de Neiro
Ir moi sucio e mollado.
Caeu na lama e viña todo enzalapastrado.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Pisar un excremento sen darse conta.
Enzapeime nunha buleira.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Mover de abaixo a arriba. Saír da cama.
Axúdame a erguer o feixe.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Chícharos. Semente dunha planta leguminosa. Do latín Pisum Sativum.
Botoulle ervellos ao caldo e quedoulle moi saboroso.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Facer ruído ou barullo e provocar enfadado de malos modos.
Chegou aquí esbarafundando porque alguén deixou a porta aberta e escaparan as pitas.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Falar moito dicindo parvadas.
Non esbardalles tanto e traballa máis.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Librar da tormenta.
A ver se esbardamos que xa choveu abondo.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Esbastroxar.
Os nenos na piscina non paran de esbatoxar.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Aproveitar os restos de carne que quedan nun óso.
Vou esbilar a carne da soá
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Persoa que cambia repentinamente de humor. Que contesta de malas maneiras.
Este home é esbrótico perdido.
A Fonsagrada
Fonsagrada
Fonsagrada
Animal doméstico pero con un punto salvaxe.
Este can é moi esbrótigo, hai que ter coidado.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Moverse a un lado e outro case sen avanzar. Pequeno movemento dun animal moi amortigado.
A penas esbuligou algo antes de morrer.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Persoa pouco sociable.
Anda sempre só, é moi escabardoso
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Banco para sentar.
Vou un pouco para o escabel que estou cansa.
A Fonsagrada
Carballido
Carballido
Perder pelo.
Estes anos está escabelando moito.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Mover as pernas ou patas, non para avanzar, escaciñar.
Para de escacexar, que vas romper as sabas.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Persoa amiga de facer trasnadas.
El cando era pequeno era un escachademos, moitas me ten feito!
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Partir en anacos patacas, nabos, leña...
Hai que escachelar as patacas para o caldo.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Desfacer algo en cachelos.
Hai que escachelar as patacas para a cea.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Desfacer algo en anacos pequenos.
O vaso escachizouse ao caer.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Flexionar repetida e alternativamente as pernas.
Deixa de escaciñar, que vas soltar as sabas da cama
A Fonsagrada
Freixo
Freixo
Quitarlles o cagarrio ou envoltura verde externa ás noces.
Trae que che axudo a escagarriar as noces.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Ter diarrea.
Escagarrizouse porque comeu cereixas quentes.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Utensilio en alto feito de madeira no que os animais comen a herba.
Os xatos comen do escairo a herba que lles botei hai un pouco.
A Fonsagrada
Piñeira
Goxe
Pensar insistentemente, teimar.
Non deixou de escalabaciar a cabeza ata que atopou a maneira de resolver este asunto
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Rabuñada, con pequenas feridas.
Había tantas silvas que acabei escalabrada
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Facer feridas, rabuños na pel.
Caín moitas veces da bicicleta e agora teño as pernas todas escalabradas.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Que ten unha ferida superficial pero extensa.
Caeu da bicicleta e escalazou unha perna.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Dise daquilo que está moi quente e queima.
Tomei un café moi quente e teño a boca escaldada.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Andar remexendo na auga.
Para de escaldrexar, estás poñendo todo perdido.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Pereiro bravo, silva macho. Sentido figurado: persoa áspera, pouco sociable
Hai que deixalo, é un escambrón
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Caer auganeve.
Está escambruzando, leva unha chaqueta.
Negueira de Muñiz
San Salvador de Negueira
Bustelo de Murias
Quitarlle o pico ou algo máis a unha planta.
Hai que escamochar o millo que xa está maduro.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Algo que se extravía, que non se atopa.
A chave escamundouse, non hai forma de dar con ela.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Escorrentar
Escañenta as pitas que saian de diante.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Quitar a capa superior de algo.
Hai que escapelar a terra para botar os nabos.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Beira ou ourela.
Non poñas iso na escapula da mesa que vai caer!
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Chuvia e vento que sopra do norte en inverno.
Hoxe vai un día de escarabana infernal.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Deteriorar algo ou romper unha cousa. Tamén se usa para indicar risa moi forte.
Miguel estase escarallando de risa despois de escoitar o chiste.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Escarmentado.
Partía as abelás cos dentes ata que rompeu un e quedou escaramonado.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Romper a vexetación un animal salvaxe.
Os xabaríns escaramouzaban alí arredor.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Empezar a nevar con xeada.
Xa escarbuza nos Ancares, vai caer unha nevarada...
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Dise do pan moi duro, reseco ou queimado. Da terra que estando moi mollada enxugaba moi rápido e quedaba moi dura, sabruñoa
Este pan está tan escariado que escalabrei a boca con el.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Facer feridas, rabuñaduras... na cara, propia ou de outro por accidente ou agresión.
Caeu e escaritouse.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Quitar a carpola ou caspela dunha ferida
Non escarpoles a ferida que se che vai infectar.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Acción de buscar ou deixar algo esponxoso.
Escarpullar as pulgas ao can. Escarpullar a la para fiala.
A Fonsagrada
Lamas de Campos
Lamas de Campos
Escarranchado. Coas pernas abertas
Non te poñas tan escarrancado, deixa sitio para os demais.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Remover a terra, area, etc. superficialmente.
Escarvamos na area para atopar cunchas.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Acción de romper ou estragar.
Onte caeume o prato ao chan e escascarrillou todo.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Soltar caspas.
Escaspou a pintura da parede.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Chocar os dentes co frío
Teño tanto frío que me escastañolan os dentes
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Andar remexendo, como buscando algo,entre cousas e facendo ruído.
Anda escaxeirando por aí buscando a carteira que perdeu.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Vaca que non queda preñada.
Esta vaca é escódiga. Hai que vendela.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Dise da persoa á que lle gusta ter todo limpo e ordenado, impecable.
Éche moi escofinada, non dorme en calquera sitio.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Fregar a testa contra algo fixo, unha árbore, poste, noiro. Aplícase aos animais.
A Marela escornallábase contra a parede.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Quitar a espiga de millo da planta.
Hai que escorozar o millo que xa está maduro.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Facer escapar a unha persoa ou un animal asustándoo ou ameazándoo. Tamén se usa para quitar o frío.
Vai escorrentar as pitas que van entrar no horto.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Quitar a envoltura externa verde das abelás.
Aínda ben non se recollen, hai que escoscar as abelás.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Poñer unha cantidade de diñeiro cada un dos membros dun grupo.
Entre os meus amigos escotaron para facerme un agasallo polo meu aniversario,
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Desfacer terróns de terra golpeándoos.
Pasei toda a tarde escotoando na horta.
A Fonsagrada
Fonfría
Barbeitos
Acción de facer ruído ou ruxida. Golpear.
Para de escougar, Martiño! Vas espertar aos meus pais.
A Fonsagrada
Suarna
San Martín de Suarna
Aturuxar
Botaron a tarde escougando, na festa.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Comezar ou parar [chuvia, tempestade]; excederse do prescrito nun réxime.
Xa parou de escrebar a chuvia, imos xogar!
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Dise da persoa moi fraca
A ese home nótanselle as costelas. Está moi escuchimizado.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Aplicado a persoa ou cousa especialmente acicalado
Fulana é moi escufinada.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Limpar con muito esmero, acicalar unha cousa
Deixou a casa escufinada.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Intentar indagar algo, insistindo e preguntando continuamente.
A nai esculcou á filla para saber onde estivera.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Dise dunha persoa que ten noxo de moitas cousas.
Marta é moi esculfurida.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
San Martín de Suarna
Aplícase especialmente ao pan cando a codia está moi cocida, que se cisca ao cortalo e fire as enxivas.
O pan hai que comelo con xeito, está moi escuriscado.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Ir feito un curisco. Presumindo.
Ía para a festa toda escuriscada co vestido novo.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Escapar sixilosamente, sen que os demais se decaten.
Escurruxiu da clase.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Aturuxar
Pasou a tarde escuruxando na festa.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Desfacer en anacos moi pequenos
Esfareloulles os chos ás pitas.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Desfacerse un feixe. Roupa moi resgada que xa non se parece ao que foi.
Esfargallóuselle o feixe e tivo que volver facelo.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Facer ruído movendo ferros ou cousas.
Non atopaba o que buscaba e non paraba de esferruscar.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Desfacer en fíos
Levas a camisa toda esfiañada.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Estar espatelado, espallado, perder a forma normal
Ese colchón está todo esfofado.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Estar con moita diarrea.
Na primavera, con tanta herba, as vacas están moitas veces esfoiradas.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Quitar a pel a un animal,
Matou o pito e esfolouno.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Quitar ou darlle para atrás ás follas secas da espiga do millo para poder enrestralas.
Hai que chamar aos veciños para esfollar o millo.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Esforneguexar
Teño que cambiar de postura, esforníganme as mans.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Que ten diarrea.
Sentoulle mal a comida e está esfurricado.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Despenteado
Ergueuse toda esgadellada.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Mal arranxado. Desaborido.
Vas toda esgaldrapiada, non saias así da casa.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
En abundancia ou en gran cantidade.
Este ano houbo mazás a esgalla.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Desprenderse un gallo dunha planta.
Co peso das mazás, esgallou unha cana.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Facendo un esforzo para vomitar.
Esganábase pero non conseguía vomitar.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Romper unha tea, desfacendo todo como en tiras
Esgañifou a saba para facer atixos para as tomateiras.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Enganchados fisicamente nunha pelexa.
Os nenos deron esgarafetados por culpa do balón.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Escarbuzar na terra superficialmente.
Pasou o día esgaravellando no horto.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Insecto coleóptero que provoca pragas.
Hai que sulfatar as patacas para o esgaravello.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Persoa que é moi traballadora.
A miña avoa é un esgaravello. Está seguido traballando.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Rascar coas unllas.
Esgarduñaba na terra ata que sacaba todo o de proveito.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Tusir con moita expectoración
Non para de esgarrafexar
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Escaciñar
Para de escaciñar que vas romper as sabas.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Desgarrar, separar algo dando unha superficie irregular
Co temporal esgazoulle unha cana ao castañeiro.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Andar buscando, remexendo ou tratar de saber de asuntos alleos, de maneira indiscreta e só por curiosidade.
Xa estaba Adrián esgueirando pola xanela.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Ser escabardoso, dise de animais ou persoas.
Non fai caso de ninguén, é moi esguipión.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Remover coa intención de limpar un utensilio de cociña.
Despois de tomar as medicinas eslaballei o vaso.
Grandas de Salime
Grandas
Grandas
Insulso. Con pouco sal. Que non ten graza ou interese.
A sopa está moi eslamiada.
A Fonsagrada
San Martín de Arroxo
Vilamaior
Movernos sobre unha superficie mollada ou movérsenos das mans algo limoso.
Eslimaba o xabón das mans.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Machucar algo.
Vou esmagallar os cachelos.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Machucar.
Esmagueille as patacas ao meu irmán pequeno para que puidera comelas mellor.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Saltar fragmentos de algo, perder lustre.
Esmarmelou ese prato tan bonito.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Querer chamar a atención con sons que non se entenden.
Intentaba esmatinarse pero non lle entendiamos.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Coitela, con forma de ele, utilizada para extraer o mel dos trobos.
Trae unha pedra para afiar esta esmelgadoira que vou recoller o mel dos trobos.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Dise de alguén que ten pouca forza.
Manolo é un rapaz moi desmeluxado, non ten moita forza para as cargas.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Perder algo de urina.
Fíxome rir tanto que me esmexuquei.
A Fonsagrada
Suarna
San Martín de Suarna
Esaxerar moito ao contar algo.
Non lle fagas moito caso, é moi esmilagrado.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Estar pálido, con aspecto enfermizo.
Non ten boa cara, está moi esmiluxado.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Murchar. Consumirse pouco a pouco, ir a menos as plantas.
Ese pirixel está esmorecido, é pola seca ou porque lle roeron a raíz
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Falto de forza.
Despois de tanto día no campo, estás esmorecido.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Facer saltar anacos a un recipiente de cociña cando se lle dá golpes.
Lava as cuncas con coidado que as vas esmorenar.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Tic nervioso consistente en pestanexar moi frecuentemente.
Non paraba de esmuchicar os ollos
A Fonsagrada
Vilabol de Suarna
Airexín
Caer dun noiro.
Ten coidado, non te vaias esnoirar.
Grandas de Salime
Grandas de Salime
Malneira
Esparexer. Dispersar algo.
Espainzoulles a herba ás vacas
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Despexar a mente despois de estudar ou traballar moito. Distraerse.
De tanto estudar, tivo que espalecer un pouco e foi dar un paseo.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Aplícase á persoa que chama moito á atención polo físico ou vestimenta.
Vai toda espampanante para a festa.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Colocarse unha persoa de xeito moi estirado.
Levas todo o día espandiñada na cama.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Meter medo a unha persoa ou animal para que marche.
Espanta as pitas que non saen de diante.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Espantallo
Puxo un espantullo para que non lle foran os paxaros ao horto.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Caer ao longo.
Caeu todo espanzullado.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Estender en varias direccións.
Marta esparangallou todos os xoguetes polo chan.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Xesticular de forma esaxerada coas mans ou brazos.
Para de esparavanar que me mareas!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Tar cas pernas mui separadas, tamén se aplica ás patas de animais ou mobles
Esa mesa non é segura está moi esparrada.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Dise dunha materia branda que está esmagada e forma unha capa fina e extensa.
Ese froito está espastranado.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Dise do que se esmaga ata quedar plano.
Xurxo espatelou a plastilina contra a mesa.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Facer presión sobre algo para deixalo plano
Espatelou a masa para facer as galletas.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Arrastrarse case deitado tocando o chan.
Para pasar por debaixo da cancela tivo que espatularse toda.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Sacar a pel dunha planta ou froita e tamén dun animal.
Estaba espelexando o pito para guisalo.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Agulla de calcetar.
Non atopo as espetas que deixei metidas neste caixón.
A Fonsagrada
Fonsagrada
Ferreirous
Moble que hai nas lareiras onde se poñen os cacharros.
Pon as cuncas na espeteira.
A Fonsagrada
Paradavella
Paradavella
Arbusto espiñoso da familia das rosáceas. Abruñeiro.
Este ano imos cortar o espieiro.
Grandas de Salime
Grandas de Salime
Malneira
As cascas e arganas do gran ao pasalo pola limpadora, tras a mallega.
Esta gra tiña moitos espigos.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Espelido, listo.
É moi espilido, sabe de todo.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Inchar, fermentar a masa. Tamén se utiliza para esparexer ou dispersar a herba.
Este pan non é bo; a masa non espiliu ben.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Soltarse algo porque está moi no límite.
Espiu a manga que estaba rota.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Persoa presumida, altiva.
É moi espirixulada, non trata con calquera.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Facer ruído botando ventosidades.
Ese neno leva todo o día esporreteando.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Cunca, prato ou pota á que lle saltou o recubrimento por algunha zona debido aos golpes.
Na nosa casa hai un prato esportelado.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Espreguizarse. Estirarse levantando os brazos.
Espriguiciouse ao rematar o traballo.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Acción de sacudirse ou sacudir.
Despois de arrear herba hai que espuleirarse.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Eliminar as pulgas ou os piollos dunha parte do corpo ou unha peza de roupa.. Aproveitar ben a carne pegada aos ósos.
Súa nai tivo que espulgar a cadela.
A Fonsagrada
Fonfría
Barbeitos
Quitar o pelo da carne dalgúns animais para comela.
Vou espulgar o pelo do polo.
A Fonsagrada
Paradavella
Paradavella
Lanzar saliva pola boca con forza.
Espurrioulle na cara.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Que ten medo, que evita o enfrontamento.
Fun correndo tras as vacas porque son esquiboas.
Grandas de Salime
Malneira
Malneira
Mamífero roedor de rabo longo e peludo.
Os esquíos comeron todas as abelás.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Dise dunha tea áspera. Que escapa das mans.
Esta tea é moi esquipioa.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Axustado, case pequeno.
Custoume poñer a chaqueta, quédame algo esquivia.
A Fonsagrada
Freixo
Freixo
Facer tope cos pés nalgún sitio.
Quedou estanqullando e conseguiu que non caera o armario.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Dise da muller que acaba de dar a luz.
Fun visitar a María que está de fornigos.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Dise de algo que fonde moito, que tarda en acabarse.
O toucín era gordo e marelo, estaba de fundicio.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Estar estorbando.
Estás no pris, apártate.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Penamaría
Estrutura complexa, con moitos obxectos e aparatos que se monta para facer algo.
Vaia estaribel!
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Escampada. Esteñada.
Saín recoller o pano na esteada antes de que volvera a comezar a chover.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Parar de chover.
Xa esteou, así que imos fóra.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Peza de leña, cortada a medida para botar no lume.
Bota unha estela no lume.
A Fonsagrada
Lamas de Moreira
Lamas de Moreira
Cando está chovendo e para.
Agora está esteo, non chove.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Valorar. Ter aprezo a algo ou alguén.
Estimei moito que viñeras.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Sensación de pesadez por ter comido moito.
Vaia estomagada collín na cea de Noiteboa.
A Fonsagrada
Vilabol
Airexín
Neste momento preciso. Ata agora.
Estora non se preocupou como estaba de saúde súa avoa.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Facer máis difícil ou entorpecer algo.
Aparta de aí que me estorbas!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Desfacer terróns na terra.
Hai que estorruar antes de plantar.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Romper violentamente
As castañas, se non se amozcan, estoupan ao asalas
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Encherse moito de algo ata chegar a aborrecelo.
Estoxei os plátanos de tantos que comín.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Desfacerse, desconxuntarse.
Estrafeluse contra a parede ao chocar.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Deitarse durante un período curto de tempo.
Voume estragallar dez minutos na cama.
A Fonsagrada
Santo André de Logares
Graña de Chao de Fornos
Dúas pezas preto do eixe para aguantar o carro.
Rompéronlle as estreitoiras.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Fritir ovos no aceite quente.
Pido uns ovos estrelados.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Inquedo.
Ese neno é algo estreloxo.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Tremer de xeito repentino e axitado.
Estremorecinme ao ver o gato atropelado.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Estremecemento por dor
Fas uns estrenxos!
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
San Martín de Suarna
Utensilio de ferro con tres pés sobre o que se poñen as tixolas ao lume.
Tráeme a estrepia que vou poñer a pota ao lume.
A Fonsagrada
Fonfría
Barbeitos
Son especial, producido ao comer froita moi verde ou romper coas mans certos vexetais
Dá grima oír como estrinca esa mazá. Non sei como podes comela
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Encoller a madeira.
No verán estrinxen as portas e as ventás
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Persoa que busca facer trasnadas, desobediente.
Gumersindo era un estroloxo, non deixaba cousa con cousa.
A Fonsagrada.
A Fonsagrada.
A Fonsagrada.
Argallada
Non me veñas con estrucias!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Machucar unha parte do corpo por un apertón forte.
Estrullei o dedo coa porta.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilarín de Baxo
Apertar algo fortemente.
Estrumoume a man e mancoume.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Cama do gando.
Vou á corte botar estrume.
Grandas de Salime
Grandas de Salime
Malneira
Queimar un alimento na prancha ou na tixola.
Esta mañá esturruñóuseme o pan.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Ser testán con algo.
Sempre esturuxa con todo o que se lle propón.
A Fonsagrada
Freixo
Freixo
Que adopta unha postura de descanso parecida á das vacas.
Estiven toda a tarde esvacuada no sofá.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Perder o equilibrio ao pisar sobre unha superficie lisa ou mollada. Escorregar.
Esvarou na escaleira.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Conxunto formado por 40 mollos de trigo ou centeo.
O tallo do veciño ten 2 faces máis ca o meu.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Ofrecer e non dar.
Ti fas moitos abetos pero dar non dás nada.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Deixar unha casa sen viño ou sen comida.
Non comades tanto queixo que me facedes as mulidas.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Xestoso / Vilarello
Facer calcetíns con cinco espetas.
A madriña pasaba o tempo facendo na media.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Pinta ou aspecto raro.
Vaia facha que levas!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Laparada
Saltou auga á tixela e formouse unha facharada.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Un grupo de rapaces e rapazas novos.
Vaia fagundaxe hai por aquí!
A Fonsagrada
Fonsagrada
Ferreirous
Parte de arriba das casas que está xusto debaixo do teito.
Teño os libros gardados no faiado.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Falar con fundamento.
Falou e declinou; cando el fala a xente cala.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
San Martín de Suarna
Persoa que fai malas accións.
Es un falcatrúas. Non me esperaba ese engano.
A Fonsagrada
San Pedro de Neiro
Maderne
Forquitada de esterco e tamén copos grandes de neve.
Colleu unha faloba de esterco e tirouna na carretilla.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
San Martín de Suarna
Cada unha das porcións de auga conxelada que caen cando neva. Sinónimos: mantelo, bandallo.
Caian unhas boas falopas de neve.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Peto que levaban as mulleres na saia para gardar os cartos.
Levei a faltriqueira á festa.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Cortar moito algunha cousa (pelo, pequena parte do corpo, plantas)
Vaia fana lle deches!.....
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Mutilado, que lle falta unha parte do corpo.
Estaba fanado, faltáballe unha orella.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Mutilar algo. Cortar a rentes unha planta.
Tanto recortar, deixouno fanado.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Medida de capacidade, 2 tegos
Aquela seara era de 15 fanegas.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Faragullas que deixan algúns alimentos, sobre todo os cachelos.
Deixache o prato cheo de faragatos.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
San Martín de Suarna
Anaco moi pequeno que se solta do pan ou doutros alimentos feitos con fariña, como as galletas ou os doces
Que non che caian faragullas ao chan
A Fonsagrada
Freixo
Freixo
Receita de aproveitamento que consiste en pasar na tixela a carne ou touciño que sobrou do mediodía e cociñalo cunha masa como a das chulas.
Esta tarde comín faragullos da carne que sobrou do mediodía.
A Fonsagrada
Logares
San Andrés de Logares
Presumir de algo.
El só sabe fardallar dos seus logros.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Saca de tea grande, usábase especialmente para traer a fariña do muíño
Levou unha fardela de trigo ao muíño.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Saco de tea pequeno que serve para gardar a nabiña.
Hai que ir buscar o fardelo que mañá sementamos os nabos.
A Fonsagrada
Fonfría
Barbeitos
Prenda de vestir moi rota.
Ía vestido con fargallos.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Dise na farraca cando se leva algo gardado ou escondido no peito
Traía os cartos na farraca
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Facer bromas, meténdose con alguén.
Gustáballe moito farriar.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
San Martín de Suarna
Fardelado pequeno de algo
Levaba un farricatado de noces.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Persoa parva, pouco intelixente.
Nunca vin home tan fato coma el.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Separar en dúas partes mediante unha fenda.
A fin de semana pasada fun fender leña.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
San Martín de Suarna
Facer algo apurando moito.
Fáltalle un ferburón
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Algo indefinido, máis ben pequeno e metálico.
Está sempre aí cos seus ferragachos, non sae da casa.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Cereal para forraxe.
Foi coller a ferraña para o gando.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Óxido
Este coitelo está ferruxento.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Fío solto.
Levas unha fiaña colgando.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Peza de madeira suxeita na punta dunha corda, serve para tensar. Tamén, unha lazada na corda
Sempre que ían por toxos volvían cos carros cheos e coas fibelas postas para suxeitar o peso.
A Fonsagrada
Lamas de Campos
Vilarmeán
Doce para a sobremesa que se fai con ovos, leite ou auga e fariña todo mesturado formando un amoado que se frite nunha filloeira, e ao que se lle pode engadir logo azucre, mel etc.
Fixemos uns fillolos para o entroiro.
A Fonsagrada
Lamas de Campos
Lamas de Campos
Apoiar con firmeza e seguridade.
Finca ben o pé para non esvarar.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
San Martín de Suarna
Ventaniña algo máis grande que os ventanos das cortes, que non se abren.
Móvete para o finestro para ver mellor.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Dor aguda e de pouca duración que se repite.
Tiña os ouvidos inflamados, dábanlle unhas fisguadas tremendas.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Grumos, frades.
As papas teñen flaires.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Manipular cousas que estaban en orde deixándoas revoltas ou en mal estado.
Estás todo o día fochicando en todo.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Calor excesiva e sufocante, con ar quente, moi frecuente en certos días de verán.
No verán fai moita fogaxe na Fonsagrada.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Saco
Os fuliqueiros levaban un fole de palla ou cinza.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Saco pequeno.
Collín o foleco para meter as patacas.
A Fonsagrada
Lamas de Campos
A Pruida do Vale
Ser moi folgazán.
Es folgazán como a queixada de riba.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Llencias
A folla das espigas de millo secas.
Os nenos xogaban entre o follón.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Ferramenta de madeira para recoller herba e outros vexetais.
Cargou o carro de herba coa forcada.
A Fonsagrada
Freixo
Freixo
Pau de madeira que se utilizaba para remover as papas.
Non pares de darlle ao forcadelo. Que non se che queimen as papas!
A Fonsagrada
Vieiro
Vieiro
A cantidade de pan que se cocía dunha vez e, por extensión, a fariña que se moía e amasaba para facelo.
Vai moer a fornada ao muíño.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Comida que consistía, basicamente, en cachos de pan revoltos con ovo fritidos que comían as parturentas e cos que se convidaba tamén as parteiras.
Estanche bos estes fornigos.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Ferramenta agrícola formado por un mango longo, xeralmente de madeira, que remata en dúas ou máis puntas.
Collín a herba coa forqueta.
Grandas de Salime
Penafonte
Penafonte
Aparello de labranza con 3 ou 4 dentes rectos e mango. Utilízase para coller herba, toxos, etc.
Carguei o remolque de herba coa forquita.
A Fonsagrada
Lamas de Campos
Lamas de Campos
Ferramenta de labranza que consta dunha folla de ferro curva e afiada con un mango longo.
Trae a fouce para rozar as silvas.
A Fonsagrada
Freixo
Freixo
Ferramenta de labranza que consta de unha folla de ferro curva e afiada con un mango curto
Trae o foucín para coller a herba.
A Fonsagrada
Freixo
Freixo
Rapidez coa que se fai unha cousa.
Vaille levar tempo, non ten moita fouga.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Ferramenta agrícola de ferro en forma de media lúa que se utiliza para cortar.
Collín a herba co fouzo.
Grandas de Salime
Penafonte
Penafonte
Furgar.
Deixa de fozar no teléfono que mo vas derramar.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Cortar as pólas dunha árbore deixando só o tronco.
Ese castiñeiro fradeino o ano pasado.
A Fonsagrada
Lamas de Moreira
Lamas de Moreira
Grumo, bolo que non se desfixo.
Estas papas teñen frades.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Terreo moi costo, moi malo de traballar.
Ese leiro non vale nada, é moi fragoso.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Persoa ou animal delgado, débil, con pouca forza.
Ese neno fraqueou de todo.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
O equivalente ao estropallo, facíase de palla ou carqueixa.
Hai que traer carqueixa para facer un freganzo.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Cofarse, entre persoas ou animais.
As vacas fregábanse contra á árbore.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Corremento de terras, provocado pola chuvia ou outro fenómeno.
De tanto chover abríronse varias freitas.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Doce de forma circular feito con fariña, ovos e leite; pódese comer con azucre ou mel. Freixós.
Estivemos comendo freixolos onte.
A Fonsagrada
Monteseiro
Monteseiro
Doce típico do entroido que se prepara con ovos, fariña, leite ou auga e ao que se lle pode engadir mel ou azucre.
Os freixós con azucre son os mellores.
A Fonsagrada
San Pedro de Neiro
Xestoso de Neiro
Planta leguminosa que bota un froito alongado de cor verde que dentro contén fabas. Feixón.
Vamos comer caldo de fréjoles.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Masaxe que se dá cando se ten dor nalgunha parte do corpo.
Dáme unhas fretas que teño moita dor nas costas!
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Frío forte e envolvente.
Vai unha friaxe!!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
O cultivo ou a colleita.
Vou ver se a tormenta derramou o fruto.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Fedellar
Para de fuchicar nese aparato que vas avarialo.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Levar un golpe na cara.
Deches unha boa fuciñada.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Lume intenso, de moita lapa e curta duración.
Fixen unha fugueirada porque traía moito frío.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Planta con follas normalmente verdes e longas, sen flores e que adoita darse en lugares frescos. Fieito ou Fento.
No prado de meu pai hai moitas fulgueiras.
A Fonsagrada
Lamas de Campos
Vilarmeán
Algo moi frouxo,que folea por todas partes
Non che cualla no corpo, é unha fuliqueirada.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Personaxe do entroido que vai vestido con roupa vella e leva un foleco cheo de palla ou cinza.
Ese vai vestido de fuliqueiro.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Paus que se colocaban verticalmente nos laterais do carro para suxeitar a carga.
A carga de herba pasaba por riba dos fumeiros.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Confianza. Seguridade que algo ou alguén inspira .
Hai pouca fundanza nel, nunca cumpre o que promete.
A Fonsagrada
Vilabol de Suarna
Airexín
Expulsar os mocos. En sentido figurado, rosmar, queixa en voz baixa.
Fúngate neno, que che caen os mocos.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Reproche curto, en mal ton.
Vaia funguada me botou!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
O segundo dedo da man, entre o polgar e o máis longo.
Rompín o furabolos.
A Fonsagrada.
Lamas de Campos.
Vilarmean.
Non gustar un alimento ou unha comida.
A pasta gústalle moito, pero o caldo fúralle o fole.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Trenza que se fai cos allos, as cebolas, ou coas mazarocas do millo para penduralos.
Con estas cebolas vou facer varios furcos.
A Fonsagrada
Vilabol
Airexín
Dise de quen anda sempre rebuscando. Persoa que é traballadora.
Moi furgón é! O outro día estaba remexendo no meu bolso.
A Fonsagrada
Fonfría
Barbeitos
Ferramenta para apañar a herba.
Trae a furquita para apañar esta herba.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Queixoiro
Furúnculo
Saíulle un furuncho nunha perna.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Instrumento, xeralmente de madeira, de forma arredondada e alongada, que serve para fiar.
Cómpre moita habilidade para fiar o liño co fuso.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Pinzas de madeira que se utilizaban para apañar as castañas.
Colleu os fustes e a farraca para ir soutar.
A Fonsagrada
Freixo
Freixo
Escapar de algo ou alguén. Afastarse rapidamente.
Fuxe de aí que te vas queimar!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Facer gabias, rego fondo.
Hai que gabiar por riba da leira para que non arregate coas tormentas.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Aparello que ten un mango curto e serve para cortar herba.
Fun segar a herba coa gabiocha.
A Fonsagrada
Lamas de Campos
Lamas de Campos
Ferramenta agrícola con dous dentes de ferro grosos e planos. Gadaño. Picaña.
Estaba cavando a terra das cebolas cun gabiocho novo.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Pau cun gancho ou cadea nun extremo e unha argola no outro, que se utiliza para unir a grade ao xugo.
Busca a gabita que teño que ir gradar.
A Fonsagrada
A Bastida
Xestoso de Riba
Ferramenta agrícola que cunha folla metálica afiada e un mango longo que se utilizaba para segar a herba.
Trae a gadaña que imos para o prado.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Segar a herba coa gadaña.
Acostumabamos gadañar os prados no mes de xuño.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Ferramenta agrícola con dous dentes de ferro, grosos e planos. Gabiocho. Picaña.
Vou co gadaño sacar unhas patacas.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Dise dunha persoa que ten o pelo longo e anda con el desaliñado.
Amaña algo ese pelo, vaia gadellas tes!
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Cansazo, preguiza, sensación da ausencia de motivación para realizar unha actividade.
Hoxe levanteime con moita galbana
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
San Martín de Suarna
Forcada de metal e mango de madeira.
Levou a galla para traballar na leira.
A Fonsagrada
Freixo
Freixo
Que é alegre.
Luís é un rapaz gallafeiro.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Acción de cruzar dúas pistas, camiños ou estradas.
Estou onde gallan as pistas.
A Fonsagrada
O Trobo
Arquide
Ferver algo con moita forza.
Báixalle o lume, ferve a gallarón.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Pau, xeralmente con varias gallas que se lles pon ás plantas para sostelas.
Pon os galleiros ás tomateiras.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Calzado dunha peza, todo de madeira e xeralmente con tacos, para preservar da humidade, que se usa por riba doutro, galocha de zapatilla ou galocha de carpín.
O home levaba as galochas á polavila.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Persoa agresiva, con carácter enérxico.
É moi galuda, ninguén se atreve a facerlle fronte.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Cana fina e flexible dun árbore ou arbusto.
Colleu unha gamalla para espantar as moscas.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Unha xostrada cunha gamalla.
Deume unha gamallada porque me rin dela.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Leña de uz.
Fomos ás gamuzas.
A Fonsagrada
A Porteliña
Santiso
Partícula que se mete nun ollo e causa molestia. Argueiro.
Dóeme e chórame un ollo, teño unha gamuza.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Pau de breixo seco impregnado de brea ou sebo que se empregaba para alumear.
Ben deitamos do gamuzo para chegar á casa, estaba a noite moi escura.
A Fonsagrada
San Martín de Arroxo
Novío
Dise cando as bestas se arreboullan polo chan de costas, dando a volta completa
Estaban as bestas ganando a cebada.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Queixoiro
Ferramenta con varios dentes curvados, de ferro, con mango de madeira que se utilizaba para sachar
Levaba a gancha para sachar o horto.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Tempo libre, de descanso ou lecer.
Non é moi traballadora, gústalle moito a gandaina.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Pau de breixo seco impregnado de brea ou sebo que se empregaba para alumar
Para volver para a casa, alumeamos cun ganzo.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Aparello de labranza que ten tres dentes de ferro e que serve para traballar na terra.
Botou as fabas cunha garabata.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Mañuzo de ramas finas, xeralmente de uces, que se secaban e ao prenderlles lume alumaban coma se dunha lanterna se tratara.
Fun á polavila e levei unhas garabullas
A Fonsagrada
Lamas de Campos
Lamas de Campos
Anaco delgado de madeira. Pau delgado.
Mete máis garabullos no lume que vai morrer!
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Facer algo sen xeito, case de broma.
Iso non quedou ben, fixéchelo de garambaina.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Conxunto de ramas moi desfeitas en pequenos anacos.
Iso non vale para nada, á unha garamouzada.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Reparar algo sen xeito, só que aparenta feito (zurcidos, porteleiros...)
Iso non está ben feito, é unha garanduxada.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Forma de atar os mollos. Garañola é a forma de unir 2 puñados de palla ou vimes para atar un feixe.
Os mollos á garañola son malos de desatar
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Anaco pequeno de pouca importancia.
Cando me levantei da herba estaba cuberta de garbucios.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Dise dunha persoa orgullosa, fachendosa.
É unha nena moi garela.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Anaco pequeno resgado de tea, pel etc.
Resgou un garfallo e vendoulle a ferida.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Especie de culler grande e fonda de mango longo que se utiliza para servir a comida líquida.
Colleu a garfela da espeteira.
A Fonsagrada
San Martín de Arroxo
Novío
Máis pequena que o garfelo.
Servín o caldo co garfelo.
A Fonsagrada
Freixo
Freixo
Dise de algo feito de xeito moi pouco seguro, soamente aparente.
Como vai durar iso se vai todo de garipola!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Cadea que pendura dunha viga ou elemento similar situado no alto da lareira, cun gancho na parte inferior para suxeitar o pote sobre o lume.
Nas antigas lareiras usábanse as garmalleiras para soster o pote do caldo.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Galla cos dentes curvados.
Trae a galla garrucha para botar o esterco no rego.
A Fonsagrada
Freixo
Freixo
Comida moi lixeira, xeralmente verdura crúa, para persoas ou animais.
Con esa garulada que comes, has ter fame deseguida!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Furado que se fai nunha porta para que saian ou entren os gatos.
Ela viu saír un gato pola gateira.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Gatear.
O neno pequeno andaba de gátenas
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Porción de herba, feo, palla etc.
Collo outra gavela e xa me chega para o feixe
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Conxunto de herba ou palla colocada en filas.
Cada gaveleiro dá para 20 mollos
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Ir moi sutil, moi escondido.
Entrou moi gazopo na casa e ninguén se decatou.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Dise do que é áspero e no que é doado engancharse.
Ese trapo non vale para limpar a madeira, é moi gazpalloso.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Resto dunha cana secundaria ao ser cortada, non a rentes doutra máis importante.
Quedáronlle guizpios e aínda han valer para enganchar neles!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Curvatura esaxerada do lombo
Fulano vai todo engobelado.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Un golpe de cheiro moi desagradable.
Que golforada! (dun peido)
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Devecer.
Dállo xa, a ver se para de gorar.....
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Partícula de calquera material, de pequeno tamaño.
Caeu un gorbizo no caldo.
A Fonsagrada
Santo André de Logares
Graña de Chao de Fornos
Facer ruído ao ferver.
O caldo gorgoleaba na pota.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Insecto que ataca ao gran almacenado.
Perdemos moito grau por culpa do gorgollo.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Dise da fariña moída basta.
Prefiro as papas de fariña fina, non tan gorola.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Persoa, animal ou vexetal sen o desenvolvemento normal.
Esto non é unha mazá, isto é un gorrobello.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Tubos cartilaxinosos que forman parte do aparato respiratorio
Cando se fan os roxóns, bótanselles os gorxipos.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Conxunto de goteiras que caen pola beira do lousado cando chove.
Leva todo o día escoitando o goteiral.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Cesta grande e fonda con asas.
Leva o goxo cheo de castañas.
A Fonsagrada
Freixo
Freixo
Persoa ou cousa que é agradable, de trato fácil e que se adapta facilmente.
Fulano é moi gracioso, dá gusto falar con el.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Tarefa agrícola e ,en sentido figurado, andar moito e sen xeito.
Vai cheo de gradar!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Aparello de labranza que serve para rastrelar a terra.
Fomos pasar o grade ás patacas.
A Fonsagrada
San Pedro de Neiro
Maderne
Ter moi bo gran.
O millo está moi granado.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Regaña, fisura con separación das partes.
Hai unha greta na parede.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Comezar a desenvolverse o grilo nalgúns froitos, principalmente nas patacas e nas cebolas.
Hai un mes que botei as patacas nesta chousa.... e mira como xa grilan! Nótase que esta terra é fértil!
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Gromo que dá lugar a unha nova planta.
As patacas xa grilaron.
A Fonsagrada
Freixo
Freixo
Berrar agudo dos nenos. Aturuxar.
Os nenos levan tempo grixando na aira.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Bulla aguda de nenos.
Con esta grixería non se pode durmir.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Conxunto de pedras pequenas.
Botou o grixo no camiño da entrada.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Cavorco que queda ao baixar unha freita.
A freita deixou unha boa groba.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Fraile, grumo.
Estas papas teñen moitos groufos.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
O óso das froitas. Gouña.
Gardei as grouñas da mazá que me deches para plantar.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Vento moi frío e seco.
Onte á noite fixo moita guilsa.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Pau de madeira onde se colocaba a garmalleira.
Rompeu o guindastre e caeu a garmalleira!
A Fonsagrada
Paradavella
Chaín
Golpe que se dá coa man en calquera parte do corpo, normalmente na cara.
Miña madriña deume unha gulifada porque rompín seis vasos por facer o parvo.
A Fonsagrada
San Pedro de Neiro
Xestoso de Neiro
Vixiar a vida dos demais sen motivo ningún.
Non fai máis que gulifar a ver quen vén á miña casa!
A Fonsagrada
Fonfría
Barbeitos
Fragmento pequeno, garbucio.
Este leite ten gurbizos.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Avultamento na pel por unha cicatriz anómala ou nun tecido por un mendo ou cosido mal feito.
O gurdimán que quedou pinta máis mal que o descosido que tiña.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
(Usado en negativo) Non dicir nada.
Multárono e non gurgutou, ben sabía que o merecía.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Sabedeiro (comida).
Este guiso está moi gustoso.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Utensilio que se utiliza para coller herba .
Estívenlle botando herba ás vacas coa horca.
A Fonsagrada
Lamas de Moreira
Louxas
De tacto suave.
Esta tea é moi humilde.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Antes, pero hai pouco.
Iñantas fun as verzas.
A Fonsagrada
Lamas de Campos
A Pruida do Vale
No momento inmediatamente anterior.
Iñantes veu Ramona darme un recado.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Iñantes. Antes.
Iñantias veu aquí o rapaz preguntar por ti.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Queixoiro
Estenderse no territorio. Aplícase principalmente ás malas herbas ou plantas en xeral.
As Mimosas incian moito.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Peza de ferro, polo xeral con punta cónica nun dos lados, na que se traballan os metais co martelo.
O ferreiro mazaba o ferro na incre.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Enxerto
Inxertou as cereixais no inverno.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Tipo de medicina.
Ela tivo que tomar a labeta para recuperarse.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Traballo mal feito.
A tormenta fixo unha boa laborada no horto.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Expresar pena ou o sufrimento mediante choros, xemidos ou palabras.
Está moi enfermo. Non parou de laiar.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Ser lambeteiro, lambón.
Gústanlle moito os doces, é moi lamberón.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Lambedela, lambetada.
Sempre come lamberuadas, non come de xeito.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Lamberón, lambón.
É unha lambioa, gústanlle os doces.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Pedazo de pel que se levanta un pouco.
Corta ese lampaño que senón vaiche facer ferida.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Que teña raso algo que non debera estar así.
Teño as zocas lampas por non telas ferrado a tempo.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Persoa agresiva, que se mete en todo e non cala ante nada.
Lucía é unha langrista, salta por todo.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Laiar, referente a un can.
Ese can que lanxe non é meu.
A Fonsagrada
Monteseiro
Monteseiro
Apañar un líquido coa lingua.
O can lapaba a auga no barcal.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Unha gran lapa de lume. Tamén para indicar un golpe de frío ou de calor.
Abrígate ben, non vaias coller unha laparada de frío.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Que era moi traballador.
Chamábana sempre para segar o trigo, era moi larga de mans
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Pedra grande e de superficie lisa.
Tiñan a aira de lastras.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Terreo con rocha vista e moi lisa.
Parou naquela lastreira.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Lama que se fai nos camiños de terra cando chove.
Hoxe hai moita latrina.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
O xeonllo das vacas (patas traseiras).
Chegáballes a lama ás vacas ata o lazadón.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Cobra pequena.
Vin un lebracho no medio do camiño.
A Fonsagrada
Cereixido
Santiso
Capacidade de ter unha boa relación con outra persoa.
A nora e a sogra leiran ben.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Superficie plana na que vai a carga do carro.
Podreceu o leito do carro por deixalo á auga
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Dise da persoa que fala moito e sen fundamento.
Esa rapaza ten moita lendia.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Falar moito e alto.
Esa persoa non fai máis que lericar.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Persoa que chas fai e non o di.
Ese é un bo lesma!
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilarín de Abaixo
Expresión de sorpresa.
Como que tiveron un accidente? Léveme o dengue!
A Fonsagrada
Lamas de Campos
Vilarmeán
Molusco terrestre que se arrastra polo chan.
Pisei un limaco.
Grandas de Salime
Penafonte
Penafonte
Limaco. Molusco terrestre, de cor negra, que se arrastra polo chan.
Botaron os limaques nas leitugas.
A Fonsagrada
Freixo
Freixo
Acción de queixarse un can.
O can pasou a noite linxindo.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
San Martín de Suarna
Dise dunha persoa aguda, que ten habilidade para saber das cousas.
Alba é moi lízcara.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Dise de un líquido que está morno, nin frío nin quente, tépedo.
Quero o leite lizquente
A Fonsagrada
Santo André de Logares
Graña de Chao de Fornos
Elevación do terreo.
A casa está tras daquela lomba.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Golpe no lombo.
Levou unha boa lombada.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Golpe no lombo.
Levou unha boa lombeirada.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Costas. Parte posterior do corpo ata a cintura.
Dóeme o lombo.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Dise, sobre todo dos nenos, que son gordechos e suscitan tenrura.
Ese neno estache ben londrido.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Logo, dentro dun pouco.
Vou lougo!
A Fonsagrada
Allonca
Pántaras
Pata do polo.
Eu quero o loxigón do polo para comer.
A Fonsagrada
Logares
San Andrés de Logares
Suciedade moi impregnada nun tecido
Que luria teñen estes pantalois!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Persoa delicada de saúde, que sempre se está queixando.
Fulana é un madureiro.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Capa de fungo (balor) que se cría sobre algo sólido.
Nesta parede hai moita mafa.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Cousa mal feita, sen xeito, atrapallada.
Esta comida é unha magallada.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
San Martín de Suarna
Alimento afectado por fungos.
Este guiso está magorento, non se come.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Dise cando algo está mal coidado.
Eso está moi mal traído.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Mal estado do camiño que dificulta o andar por el, xeralmente úsase cando está nevado.
Onte nevou toda a noite, agora hai moi mala andada.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Paus longos que se empregan para mallar.
Antes mallábase ó malle.
A Fonsagrada
Cereixido
O Vilarón
Paus longos que se empregan para mallar.
Agora xa non hai mallas e por iso tampouco quedan mallos.
A Fonsagrada
O Vilar da Cuiña
Liñares
O que cabe nunha man, de algo. Tamén, manada de lobos
Chegan ben 2 manadas de cimos
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Loa a unha muller. Ben por ela!
Sacou adiante o negocio ela soa; manaia sea ela!
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
San Martín de Suarna
Peza de roupa de muller, atada ao pescozo, que cobre as costas.
Puxo o mandil para ir coller nabizas debaixo da neve.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Meu Deus! Mi madriña!
Manga do demo! Coa comida que me deches, teño para a semana
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Dor que sentes no corpo logo de facer moito exercicio ou de facer traballos moi duros.
Tivo sacando o cuito tres días e ao rematar tiña moitas maniotas.
A Fonsagrada
Lamas de Campos
Vilarmeán
Peza de roupa que se coloca por diante para non dexobarse.
Pon o mantelo para cociñar.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Lote de verduras que caben nunha man.
Comprei un manuzo de cebolo.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Recipiente ou lugar preparado para botarlles de comer aos animais, acondicionado de maneira que só poidan acceder a el coa cabeza
Boteilles herba ás vacas nas manxadoiras
A Fonsagrada
Freixo
Freixo
Rosquiñas de masa frita que se facían especialmente polo entroiro.
Polo entroiro, marabillas e filloas.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Dise da roupa vella, que xa está descosida ou rota.
Vaia maranfaño levas posto!
A Fonsagrada
Lamas de Moreira
Louxas
En sentido figurado, insistir moito con algo.
Non marees con iso, xa che dixen que non!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Grupo pequeno e ben construído de mollos que se facían nas fincas despois de sega.
Acabamos de segar e xuntamos os mollos en marrotos.
A Fonsagrada
Freixo
Freixo
Pecho dunha soa peza que xira sobre unha punta cravada na parte central e serve para pechar por dentro.
Pechei a fiestra coa martabela.
A Fonsagrada
San Martín de Arroxo
Novío
Recipiente alongado de madeira, que se utilizaba na matanza, e tamén para dar de comer aos animais.
Botou o caldo que quedaba na maseira dos cochos.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Aldomán
Dedo gordo da man.
Deu un golpe no matapollos.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Falta de gana para facer un traballo ou persoa que ten esa falta de gana.
Vai facer iso, non sexas maula!
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Maceira. Pomar.
Ese manzaneiro está moi cargado, vai romper
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Mazá de pequeno tamaño e normalmente de mala calidade.
Este ano a maceira deu uns mazaúcos que pouco valen
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Graña de Chao de Fornos
Irse consumindo lentamente polo lume, sen facer chama
Os cotos de cerna van moi ben para curar os chorizos, manteñen sempre o lume
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Remexer, mover algo.
O caldo de verzas hai que mecelo moito para que cozan ben.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Conxunto de mollos dispostos en forma circular e terminado en pico.
Fixen unha meda con 20 faces.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Fillo/a que herda a casa, xeralmente o maior. Meirazo.
O meirazgo herdou a casa e as leiras.
A Fonsagrada
Santo André de Logares
Graña de Chao de Fornos
Fillo maior e herdeiro da casa.
Vou deixarlle a casa ao meirazo.
Grandas de Salime
Penafonte
Penafonte
Mamífero carniceiro, porco teixo.
Esta noite vin un melandro polo monte.
Grandas de Salime
Grandas de Salime
Malneira
Coser un cacho de tea nunha prenda que está rota.
Leva o pantalón á costureira para que cho mende.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Paxaro cantor de tamaño medio con plumaxe negra e pico amarelo no macho e plumaxe e pico pardos na femia.
Mentres paseaba vin unha merma na rama da árbore.
Grandas de Salime
Grandas
Grandas
Asento pequeno e sinxelo; normalmente cunha táboa e tres patas.
Moncía as vacas sentado nun meso.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Planta herbácea de follas rastreiras. Carrelo.
Estivemos toda a tarde arrincando mexacais na horta.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Unha cousa moi pequena de algo.
É unha micuada, non dá nin para probar!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Voz das vacas moi suave. Normalmente para chamar ás crías pequenas.
A Marela minaba toda a noite cando lle quitaron a cría.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Sentimento que ten unha persoa moi consentida, xeralmente un neno/a. Meco.
Sempre consegue o que quere, ten moito mioco.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
San Martín de Suarna
Parte branda no interior do cranio.
Dóeme a miola.
Grandas de Salime
Penafonte
Penafonte
Dicíase con intención de que sacar a alguén de diante, mandándoo a un lugar imposible porque as pitas non mexan.
Neno, vai mirar como mexan as pitas (cando queren falar cousas de maiores).
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Non facer nada.
Non le a revista, só mira os santos.
A Fonsagrada
Vilabol
Airexín
Dise da persoa que está distraída, sen atender ao importante.
Cando lle pediron a resposta, estaba mirando para as murolas, non se decatou nin da pregunta.
A Fonsagrada
A Fonsagrada.
A Fonsagrada
Dise de quen está moi delgado e non ten forza.
Es un mixiricas! Tes que comer máis que estás nos ósos.
A Fonsagrada
Fonfría
Barbeitos
Un chisco, unha pouca cousa. Un mizcato.
Dáme un mizco de pan.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Disco de pedra que se xira rapidamente arredor dun eixe, úsase para afiar ferramentas.
Onte afiei o coitelo na moa.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Parte branda do interior da cabeza dos animais (encéfalo).
Aproveitou a mola dos cochos.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Brando, de baixa dureza.
O novo sofá é dun material moi mole.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Conxunto de vexetais cortados, como toxo, fento..., que se bota no lugar onde están os animais para mantelos secos e para que fagan esterco.
Trouxemos o molime para estrar as vacas.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Acción e efecto de mollar ou mollarse.
Pillaches unha molleira e vas pillar un catarro...
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
San Martín de Suarna
Conxunto de cereais atados coa propia palla do cereal do que está formado.
O meu veciño fai mollos moi grandes.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Sacar o leite do ubre ás femias de certos animais premendo e estirándolles os tetos ou mediante procedementos mecánicos.
O xato non mama e teño que moncer a vaca todos os días.
A Fonsagrada
Fonfría
Barbeitos
Conxunto de chourizos, androllas e butelos que se colgaban a curar ao fume no caínzo.
Era de casa rica, tiñan moito mondongo.
A Fonsagrada
San Martín de suarna
Llencias
Algo que tira ao monte. Algún animal doméstico que non vai de gana para a casa.
É moi montarego, se non vas buscalo , aló queda!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Conxunto de herba amontoado.
No prado de enriba da casa fixen dez moreas.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Alguén que as mata calando.
Non te fíes, é un morguiña.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Mormeira. Catarro de nariz.
Tiña moita mormeira.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Algo que non se fai en serio.
Non quedou ben. Fixéchelo de morondanga.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Fuxir, marchar rapidamente un animal cando o pican as moscas; xeralmente, aplícase ás vacas.
Onte moscaron as vacas.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Insecto que se cría no trigo, centeo, chícharos e demais legumes.
Ao baleirar o trigo no ferrado, saíron unha chea de moscos.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Golpe dado na cara coa man aberta.
Vouche dar unha moucuada con que te andes a mofar de min...
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Estar enfadado/a.
Deulle os bos días, pero ela non contestou, estaba moura.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Elemento indefinido,non identificable, moi ao lonxe, pouco máis que un punto negro.
Que será aquel mouriato que se ve enfronte?
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Soporte de pau cun ferro na punta onde se poñía o gamuzo.
Collín o mozo para ter luz.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Moito. Úsase en expresións negativas.
Non me gusta muchazo.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Peza de coiro ou tea, xeralmente chea de palla, herba etc., que se lles pon aos bois ou ás vacas entre os cornos para que non os manque o xugo.
Trae as mulidas que imos xunguir as vacas.
A Fonsagrada
Freixo
Freixo
Conxunto de toxos, herba e folgueiras mesturado que se usa para estrar o gando.
Vai polo mulido para estrar a corte dos xatos.
A Fonsagrada
A Trapa
A Trapa
Algo que está rebrandecido, que perdeu a textura que tiña.
Iso está estragado, é unha muliqueirada.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Algo que se pon para mulir.
Non sentes na pedra fría, pon un mulitorio.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Estar moi absorto en algo, moi concentrado.
Sempre anda murando, non escoita o que se lle di.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Dise dunha persoa moi parada, que non é moi decidida.
Non esperes nada del, é un murgueiro.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilarín de baxo
Dise de quen anda sempre coa cabeza baixa e que non mira para quen está falando.
É tan murón que nin mira para min cando lle falo.
A Fonsagrada
Fonfría
Barbeitos
Bicho morto e podrecido que desprende cheiro.
Cheira como un murriato.
A Fonsagrada
Vilabol de Suarna
Airexín
Moega. Parte do muíño onde se bota o gran que se vai moer.
Bota o gran na muxega.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Todo o relacionado coa muxidura dos animais.
Hai que preparar as cousas para a muxén.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Sacar o leite ás vacas, cabras etc, tirándolles dos tetos.
Vai muxir as vacas que xa é hora.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Primeiro síntoma a nivel cutáneo da aparición dunha úlcera, erupción...
Púxoseme esta durén no brazo, algunha nacencia......
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Néboa
Non levantou a nebra ata o mediodía.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Tenro. Que loce ben.
Estas tomateiras están tan netas que pode queimalas o sol
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Cantidade de neve caída na mesma borrasca que chegue a cubrir ben. Bola de neve para xogar
Caeu unha nevarada a comezo do ano.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Tormenta moi fría, de auganeve.
As nubes indican que vai vir un nevarío.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Precipitación de neve moi escasa. Capa moi fina de neve no chan.
Veu unha nevuscada. Hai unha nevuscada.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Niñada de aves ou doutros animais.
A cocha tivo unha niada de ranchos.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Nítido. Terreo alisado, sen furados nen lombos.
Despois de levantar a nebra quedou o día nidio.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Nada de nada.
O ano pasado non nevou nin grena ata o mes de xaneiro.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Niño de aves ou doutros animais.
A pita fixo o niu entre as herbas.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Lazo que se fai cun ou varios obxectos flexibles (fío, corda) e que se aperta tirando dos dous cabos de maneira que sexa difícil de soltar por si só.
Fixo un nó na corda.
Grandas de Salime
Robledo
Robledo
Varios días seguidos de chuvia ou neve.
Veu unha noada nunca vista.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Bóla de fío ou la enrolada de xeito ordenado.
Gastou un nobelo de la para facer o xersei.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Superficie de terreo moi inclinada ou case vertical nun desnivel á beira dun camiño, estrada etc.
Caeu do noiro.
Ribeira de Piquín
Os Vaos
Vilarpescozo
Noite clara / Lúa chea.
Non saias, fai unha noite de lobos.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Non é necesario.
Non traballes tanto, non hai mester.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Non sei nada, non teño idea.
Non che sei pinta sobre eso.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Queixoiro
Non vai ser que.
Imos ir para para casa axiña non vaia ser o demo que chova.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Ir de paseo sen facer nada.
Eses dous foron norear cando estaban ben mellor traballando na casa
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Vulto que sae no corpo.
Dei un golpe na vidalla e saíume un noucro.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Nocello. Articulación entre a perna e o pé.
Déronme un golpe no nuelo xogando ao fútbol.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
No ano en que estamos, na actualidade, hoxe en día.
Ogano non parou de chover.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Recipiente, xeralmente redondo, usado para cociñar. Pota.
Bota as patacas na ola do caldo.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Ondulación en algo flexible.
Gústanme as ondas do teu pelo.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Unha idea sen sentido.
Non fagas caso, é outra ondeada del.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Cada un dos fragmentos dunha libra de chocolate.
Deulle unha onza de chocolate ao neno.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Buscar algo utilizando o olfacto. Andar meténdose en asuntos doutros.
Non veñas osmar por aquí, non teño o que buscas.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Abertura que se fai no chan para canalizar a auga da chuvia ao redor da casa ou para regar un prado aproveitando a auga dos camiños.
Fixo un ougueiro enriba da casa para que pasara a auga.
A Fonsagrada
Santo André de Logares
Graña de Chao de Fornos
Son agudo emitido polos cánidos.
Os lobos oulaban onte no monte.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Mirar ao lonxe, normalmente sen obxectivo concreto.
Sempre anda outiando, non sei que é o que ve.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Herba que comeza a nacer coas primeiras chuvias despois do verán.
Xa vén a outonía nos prados.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Tempo de outono.
Acabou o verán, xa está outonizo.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Desexo forte de algo.
Ouveaba polas cereixas.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Ter desexo de algo. Devecer por algo.
Ouviaba porque me comprasen un vestido.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Cantidade de algo que se pode coller cunha pa.
Onte collín unha pa de terra.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Utensilio que se utiliza para meter o pan no forno, feito de madeira.
Pásame a pa para meter os pais (pans) no forno.
A Fonsagrada
Vieiro
Pedrouzos
Tipo de árbore de folla caduca parecida á da vide co pecíolo vermello.
Cortaron o padrairo da praza.
Grandas de Salime
Penafonte
Penafonte
Persoa algo bruta e non moi lista.
Ese neno é moi pailaroco porque non estuda nada.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Dise dunha persoa pouco intelixente ou que non comprende ben as cousas.
Aquela muller é unha palimoca, non se decata de nada.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Que é pouco intelixente.
É algo palimocas, non dá para máis.
Grandas de Salime
Penafonte
Penafonte
Pau indefinido, máis recio que a aguillada pero sen chegar a poste.
Con ese palitroque non non pechas o porteleiro
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
O que queda no campo despois da sega: os cañotos e a raíz do cereal.
Na seara non queda namais que o pallar.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Lugar onde se almacena a herba seca.
A carón da casa da miña avoa hai unha palleira.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Morea de palla ou de herba seca en forma de cono, que se fai na eira de tal xeito que non se molle coas choivas.
Despois de segar, fanse os palleiros.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Lingüeta do bordón da gaita. Por extensión lingua humana.
Para un pouco, imos mollar a palleta (tomar un viño)
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
O pé seco do millo ao que se lle quitou a espiga
Hai que sacar a palloza da leira para arala.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Terreo moi mole,encharcado. Infección nunha zona pequena do corpo con moito pus debaixo da pel
Non te metas por aí, iso é unha pampaneira.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Persoa aparvada, pouco espelida.
Este rapaz é ben pámpano, non se decata de nada.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Mentira ou bulo que circula entre a xente.
Non me veñas con pandulladas.
A Fonsagrada
Cuíñas
Aldomán
Mentira que se intenta contar.
Luís, para de dicir pantominadas.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
San Martín de Suarna
Espiga de millo.
Imos esfollar as paollas para as pitas
Negueira de Muñiz
San Salvador de Negueira
Bustelo de Murias
Porción de líquido que se bebe dunha soa vez. Trago.
Vou beber un papado de auga que teño sede.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Bicho moi pequeno, moi xenérico
Boh... calquera paparrucho...
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Insecto da familia dos coccinélidos de forma arredondada, con élitros de cores vivas, xeralmente vermellos con sete puntos negros.
Coñece moitas adiviñas sobre o papasol.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Falar como con papas na boca.
Ten unha papexadoira que non se lle entende nada.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Designa a calquera bicho pequeno (máis ben insecto), non identificado.
Vaia , vaia..., ter medo a un paponzuco...
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Tipo de paxaro que destaca pola cor avermellada do papo.
O paporrubio é un paxaro moi común en Galicia.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Comentario esaxerado e, moitas veces, inventado.
Non me veñas con paraxismas que non che creo nada.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Deformación moi esaxerada de algo, mesmo unha invención.
Que paraxismada! Que cha vou crer...
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Cuberta exterior máis ou menos grosa dalgúns froitos, como a pataca, a laranxa, a mazá etc.
Deulle as parazas das patacas aos cochos.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Parella
A parexa de vacas levaba o carro.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Lugar elevado onde se gardan as patacas para telas todas xuntas e que sexa máis fácil levalas para a cociña. Faiado.
Sacamos as patacas e fomos gardalas o parreiro.
A Fonsagrada
San Pedro de Neiro
Xestoso de Neiro
Acción de dividir ou repartir algo entre un grupo concreto de persoas.
Mañá a mediodía imos facer as partixas da casa do avó.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Comida que se fai despois dun tempo de levantarse da cama.
Ás dez da mañá pararon para tomar a parva.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Soporte para candil de gas, de pé e moi simple. Persoa que abraia ou se asombra por calquera cousa, ou que permanece sen reaccionar.
Mira que non tropeces no pasmón e tires o candil! Quedaches como un pasmón cando viches aquela moza!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Persoa aparvada, con pouca malicia.
Ese rapaz é un paspán.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Persoa que presenta un aspecto sucio e descoidado, que non se lava.
Déronlle alugamento a aquel vello pastrán.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Obxecto plano ou aplanado
Tráeme a pota máis patela de todas.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Moverse dun lado para outro con pasos curtos.
Para de paticar! Estasme mareando.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
1. Insecto que posúe antenas, aparello bucal en forma de trompa e ás coloridas. 2 Órgano situado á esquerda do estómago que realiza funcións sanguíneas; bazo.
1. Esa paxarela ten as ás moi bonitas. 2. Sácalle a paxarela ao unto.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Peza de roupa de home ou muller, especialmente a roupa interior.
Puxo uns paxelos ao clareo.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Mecanismo metálico movido cunha chave que serve para pechar portas, caixóns, maletas, tapas...
Deixou a chave na pecheira.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Taco de madeira ou pequeno pau chantado nunha parede ou tabique para colgar algo.
Vou poñer uns pechos na parede para colgar as chaquetas.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Parte final da tripa gorda dos cochos (o cego) que se enchía de carne con óso, de xeito similar ao butelo.
Comeron un butelo e un pegureiro.
A Fonsagrada
San Martín
Llencias
Rabaño de ovellas e cabras
De nena fun moito cos pelandros.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Dise da persoa que é moi aproveitada, que fai todo por interese. Tamén se di do comerciante que ten uns prezos moi elevados.
Iso non vai pelar en auga fría. Nesa tenda non pelan en auga fría.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Enfermidade leve e contaxiosa.
Con estes cambios de tempo é fácil coller unha peleirada.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Pel de animais.
Secou a pelexa da cabra para aproveitala.
A Fonsagrada
Fonfría
Barbeitos
Pel dun animal. Pelello.
No butelo bótanse tamén pelexos dos cochos.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Aldomán
Pasar o cereal por unha peneira ou cribo para limpalo.
Aproveitaba cando había vento para peneirar o trigo.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Que inxeriu bebidas alcólicas en exceso.
Non lle fagas caso, está peneque.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Lata. Fastidio.
O neno non non paraba de dar a lata, que penuria!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Comidas especiais, distintas das que comía o resto da familia.
Era de moi mala boca, só comía peperitos.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Pedir a alguén que diga aquilo que se desexa saber.
Que che perguntou Xiana?
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Dise da persoa que é traste, que anda saltaricando.
Ese neno é un perico, subiu á árbore.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Pelo que tapa a fronte. Floco.
Tes que cortar a perrera que che tapa os ollos.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Froito do Pesagueiro (Pexegueiro). Pexego.
Este ano non lle probamos os pésagos ao pesaqueiro do horto.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Indagar. Investigar.
Teño que pescudar quen me roubou as peras da horta.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Cesta grande de base estreita que se abre moito na parte superior. Utilizábano os homes para cargar patacas, ourizos das castañas, etc
Tiña poucas patacas, coubéronlle todas nun peselo.
A Fonsagrada
Maderne
Maderne
Un terreo moi malo, moi costo, no que non se fai pé.
Por aí hai que ter coidado que ese terreo é un pesqueiro.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Mover as pálpebras.
Mirou, sen pestanexar.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Ferramenta dobre, cun pico e cunha especia de axada de ferro con mango de madeira.
Fixo o rego coa peta.
A Fonsagrada
San Martín de Arroxo
Novío
Dar golpes repetidos e non moi fortes.
Leva toda a mañá petelando co pé na mesa.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Dise da persoa aloucada, de pouco xuízo, rebelde.
Teu irmán é un petromás.
A Fonsagrada
San Martín de Arroxo
Novío
Parte da horta máis grande destinada a un só cultivo.
Este ano imos plantar cebolas na peza.
A Fonsagrada
Fonsagrada
Fonsagrada
Inflamación das glándulas Parótidas. Parotidite
Non foi á escola porque tiña os pezorellos
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
San Martín de Suarna
Especie de gancho de madeira natural ou cravado nalgún sitio.
Deixou a zamarra colgada nun pezuncho.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Tempo con nubes baixas, néboa, chuvia persistente e fina.
Hoxe hai moita pezurga.
A Fonsagrada
Ferreirous
Ferreirous
Pebida. Semente dun froito.
Gardou pibidas de cabaza.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Lugar onde se botan as sementes de certas plantas e onde se crían durante un curto período de tempo, para seren logo transplantadas.
Montou un pibideiro no xardín para sementar unha pouca horta.
A Fonsagrada
Vilabol
Airexín
Ferramenta agrícola con dous dentes de ferro, grosos e planos. Gadaño. Gabiocho
Colleu a picaña para ir traballar ao horto.
A Fonsagrada
Freixo
Freixo
Picadura dun insecto.
Teño os brazos cheos de picuadas de mosquitos
A Fonsagrada
Santo André de Logares
Graña de Chao de Fornos
Persoa que coida o gando. O rei do mondongo: o butelo cheo de ósos e peles
Fixemos os pigureiros e os chourizos onte. Meu avó é pigureiro: ten cen ovellas.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Un catarro latoso e complicado.
Teño unha pileira que non dou quitado!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Estar moi delicado de saúde.
Está moi pilitrón, este ano non chega a oír o cuco.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Satisfeito, orgulloso de si mesmo.
Deixou o traballo sen facer e foise tan pimpante.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Volta que se dá apoiando as mans ou a cabeza no chan e deixándose caer sobre o lombo.
Deu a pinchacarneira no prado.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
O Fito
Cortar unha árbore.
Pinchou a budueira que rompera.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Impregnar, cubrir ou poñer en contacto cun líquido ,un corpo ou unha superficie; mollar.
Púxenme pingando.
A Fonsagrada
Monteseiro
Monteseiro
Graxa sólida dos cochos.
Antano usábase o pingo para fritir.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Gota gorda.
Caeume unha pingueira na cabeza.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Auga que cae gota a gota.
A fonte corre moi pouco, só unha pinguela.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Persoa traste, trexugada ou rebuldeira.
Deixa de subirte enriba das árbores, es un pinougo.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Sentar ben.
Non me pintou a comida.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Anaco de saco que se colocaba nas pernas para non picalas cando se ía aos toxos.
Menos mal que levaba piqueiros nas pernas. Os toxos acaban comigo!
A Fonsagrada
Pacios
Mourisco
Dise de quen non ten a capacidade para realizar certas actividades.
Súa nai chamoulle piqueiro escurrecachos cando lle metían gol.
A Fonsagrada
Fonfría
Barbeitos
Algo que se leva colgado.
Gústalle levar moitos colares e pirindengues.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Choricar
O neno leva toda a mañá pirlando, que penuria!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
As froitas ao nacer e mentres son moi pequenas. Tamén ao botón da flor.
Hai moitos pirullos, vai haber moita froita.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Cortar o toxo en pedazos máis pequenos para dárllelo aos animais.
Pisou o toxo para a mula.
A Fonsagrada
Freixo
Freixo
Dise dun rapaz moi esperto e amigo de facer trasnadas, pillabán.
Este neno é un pispante, sempre anda a facer trasnadas.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Órgano do aparello xenital masculino que serve para copular e mexar.
Tes a petrina aberta, váiseche ver o pisquelo.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
San Martín de Suarna
Estar máis que fraque, estar moi delgado.
Está tan pisquirido! Non debe ter saúde.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Dise da persoa aloucada, de pouco xuízo.
Non lle fagas caso, é un pistroxo.
A Fonsagrada
Xestoso-A Bastida
Xestoso
Porción pequena de terra de cultivo.
Non botou máis que un piteiro de patacas
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Crías da galiña.
A pita chocou e sacou moitos pitos.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Pequena porción dun líquido, un chisco.
Dame un pizparro de leite.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Pata do polo.
O que máis lle gusta son os pizpiernos do polo.
A Fonsagrada
O Trobo
Vilamaior do Trobo
Biquelo ou bico dunha xerra.
Rompeu o pizpiñeiro da xerra.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
O resto que queda dun xabón que posúe forma de lámina.
Vou mercar un xabón que só queda unha poda.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Ferramenta de labranza que consta dunha folla de ferro curva e afiada cun mango curto, máis grande que o foucín.
A Fonsagrada
Freixo
Freixo
Estante ou alzadeiro longo e ancho, xeralmente de madeira, para pousar comida para os animais.
Trouxo un feixe de verzas e pousouno no poio.
A Fonsagrada
Santo André de Logares
A Graña de Chao de Fornos
Peza de roupa, feita de coiro, para poñer nas pernas cando se montaba a cabalo.
Teño unhas polainas novas para montar a cabalo.
A Fonsagrada
San Pedro
Mazaeda
Polos pelos, por pouco.
Polas zarapelas non nos colleu ese coche.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Andar de casa en casa despois da cea.
Vide a polavila hoxe a noite.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Festas que se facían antigamente en cada aldea.
Os domingos había polavila na aira do medio.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Maceira
Este pomar vai moi alto, hai que podalo.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Por enriba dunha superficie.
Oes nenín, vai tornar as ovellas que van por sobre da quella.
A Fonsagrada
Lamas de Moreira
Paradiñas
Insistir repetidamente, sobre todo coa comida.
Miña avoa non me paraba de porfiar que comese
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Follas tubulares da cebola que se utilizan para facer o caldo.
Gústame o caldo de porreto con ervellos
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Porta grande, de entrada á corrada ou á casa.
Pola portada de madeira accédese á corrada desa casa.
A Fonsagrada
Santo André de Logares
Graña de Chao de Fornos
Porta ou cancela pequena.
Pecha o porteleiro do horto.
A Fonsagrada
Vilabol de Suarna
Airexín
Parte superior das portas que teñen dúas partes.
Pechade porta e portelo que vai moito frío.
Negueira de Muñiz
Bustavedelle
Parte superior dunha porta que consta de dúas pezas independentes, de tamaño máis pequeno que a inferior.
Abre o portuxo para que entre algo de aire!
A Fonsagrada
Santo André de Logares
Graña de Chao de Fornos
Porta pequena.
Para entrar no galiñeiro tiña un portuxo pequeno.
A Fonsagrada
Vieiro
Vieiro
Pota de menor tamaño.
Pásame o pote que está gardado.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Andar apoiando mal, como aborrecendo pousar os pés. En persoas ou animais.
Non sei que ten nos pés esta vaca, sempre poupiñando.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Persoa que anda como se non soubera que pé pousar.
Non sei que bailará, é mui poupiñón.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Lugar onde se pousaban os feixes para descargar ou para descansar un pouco.
Deixa o feixe no pousadoiro e descansa un pouco.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Dise daquela persoa con pouca personalidade ou demasiado tranquilo.
Que pousamangorde es!
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Dise daquela persoa con pouca personalidade ou demasiado tranquilo.
Es un pousamaxeito!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Partículas ardendo ou moi quentes que saltan do lume.
Coidado coas povisas que poden queimar!
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Conxunto de povisas do lume. Tamén se di cando empeza a nevar e cae pouca neve.
Non callou a neve, soamente caeu unha povisada!
A Fonsagrada
San Martín de Arroxo
Novío
Dise de alguén pouco honesto, mentireiro e non de fiar.
Ela é unha prea, non te fíes!
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Ser precavido
É moi precaucioso, pensa en todo.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Dise dunha persoa que convida a outras e que lles ofrece moitas cousas.
Era moi preciado. Na súa casa sempre había comida para os forasteiros.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Pregue.
A costureira fíxolle un vestido de pregas
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Canle cheo de auga. Cantidade de cousas superior á que colle nunha mau.
Ía unha boa presada de auga para o muíño.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Acción de facer sucos ou regos na terra para repartir a auga polo prado. Presiar
Meu pai e miña nai foron presar ao prado de aquí ao lado.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Facer as presas ou regos que se utilizaban para distribuír a auga polos prados.
Hai que presear para aproveitar ben a auga.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Préximo
Iso xa se fará. Non sexas présimo!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Persoa inquieta e apurada, que quere ou fai todo ao momento (con sentido pexorativo)
Ela é moi préxima.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Comicio.
Non podo parar de rascar, teño moito prido.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Persoa ou animal que insiste moito para conseguir algunha cousa.
Ti es moi prieiro.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Falta de vontade para traballar ou para realizar calquera acción.
Tes moita priguiza rapaz.
A Fonsagrada
Fonsagrada
Fonsagrada
Elevación do terreo algo máis que unha lomba.
Para chegar alí hai que pasar unha pruída.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Prenda que asentada na cabeza serve para protexer a mesma do sol.
Tráeme unha pucha que vai moito sol!
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Lugar onde descansan as galiñas.
As pitas xa están no puleiro.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Cuberta exterior máis ou menos grosa dalgúns froitos, como a pataca, a laranxa, a mazá etc. Cuberta exterior dalgunhas árbores.
As pulgazas das patacas son para os cochos
A Fonsagrada
Allonca
Páantaras
A neve en po, xa caída, posta en movemento polo vento.
Levantouse un pulvurín.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Levantar o aire a neve en po.
Mirade como o vento pulvuriña a neve que cae!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Árbore que produce mazás. Designa unha única árbore e non o conxunto.
Collín unhas mazás deste pumar para facer marmelada.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Abertura dun cerramento.
Vou amañar un purtileiro ao prado da porta. Así, non paran as vacas
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Apostar, ofrecer unha cantidade nunha poxa.
Puxou polo carneiro ata que o conseguiu!
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Ferramenta de corte para ferrar as bestas.
Trae o puxavante que vou ferrar as bestas.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Queixoiro
Quedar louco, pasmado, sorprendido, abraiado...
Díxome que ía casar e quedei copa.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
San Martín de Suarna
Non ganar ningún xogo unha partida de naipes.
Nesta partida quedei polloa
A Fonsagrada
Vilabol
Airexín
Non facer alguén bazas ou tantos nun xogo de naipes.
Neste xogo quedei zapateira.
A Fonsagrada
Vilabol
Airexín
Incendio.
Hai unha queima moi grande na Fonsagrada.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Acidez, ardor de estómago.
Non podo comer castañas, fanme queimuras.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Fume case invisible pero moi picón.
Con esta queira non paran de picarme os ollos.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Parte da cabeza onde se atopan os dentes de abaixo.
Dóeme a queixada de tanto comer.
Grandas de Salime
Penafonte
Penafonte
Rúa ou camiño moi estreitos.
Oe meniño, vai tornar as ovellas que van por sobre da quella!
A Fonsagrada
Lamas de Moreira
Paradiñas
Disputa violenta acompañada de enfrontamento físico.
Un tipo sacou unha navalla e amañouse unha quimera.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Lámpada provista dun depósito de combustible e un tubo de vidro dentro do cal se produce a chama.
Caeume o quinqué e prendeu lume na alfombra.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Quitarlle o orgullo, baixarlle os fumes a alguén.
Nada do que se facía aquí lle valía, pero xa se encargou a vida de quitarlle os fueros.
A Fonsagrada
Vilabol
Airexín
Que pode acontecer ou non. Quizabes.
Quizabias chova hoxe!
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Varas ou agarradoiras do arado, por onde se collía para arar.
Agarra o arado ben polas rabelas para guialo polo rego!
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Ir dar unha volta.
Foi dar unha rabeluada á horta e veu cun manuzo de nabizas
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Arrincar os nabos que hai de máis cando son pequenos.
Hai que rabicar os nabos, senón non valen nada.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Nabos pequenos.
Ía coller cimos, pero os nabos aínda son uns rabicos.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Persoa de enfado fácil, rápido e continuo.
Es un rabión.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
San Martín de Suarna
Mango de calquera ferramenta.
Rompeulle o rabizo do fouzo.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Crear feridas superficiais coas unllas ou cunha planta espiñenta.
O gato rabuñoume a cara.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Raiola
Cando veña unha raela aproveito para ir aos nabos.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Pedazo dun dente que inclúe a raíz.
O vello case non tiña dentes, só un raigaño.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Rarura. Espazo máis amplo do normal entre dúas cousas.
Había unha ralura na sebe e entraron as ovellas.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Pacer moi a rentes a herba.
Este prado está moi rañado.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Restos vexetais azoballados.
As vacas azoballaron a herba e deixaron unha ranfañada.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Fungar, protestar.
Leva todo o día rangoñando.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Peza do carro con forma de Y que se poñía na parte dianteira para suxeitar os laterais.
Non botes a leña tan encima do rangueiro!
A Fonsagrada
Xestoso
Xestoso de Riba
Xeito de andar cando se ten a cadeira mal.
Andaba rangueliando ata que o operaron da cadeira.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Dise de alguén que non é xeneroso, que non dá aos demais, máis ben aprovéitase deles.
Era moi rañón; axudoulle a carretar o trigo e nin sequera o convidou!
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Protestar polo baixo, sobre todo cando tes que facer algo que non che apetece.
Non veñas ransoñando que non vas conseguir nada.
A Fonsagrada
Vilabol de Suarna
Airexín
Especie de espátula de ferro que se utilizaba para limpar a artesa despois de quitar a masa do pan.
Trae a rapadoira que vou limpar a artesa!
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Coller moi a renques, ás veces tamén se refire a coller o que non é teu.
Rapuñou a herba a renques.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Pedazo de monte rozado no medio do que está sen rozar
Vese un mouriato naquela rasela
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Asomar algo o sol no medio das nubes
Que mourien..., a ver se raxarea algo...
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Conxunto de elementos colocados un detrás doutro.
Facede unha rea de patacas!
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Parte do aparello das bestas. Corda coa que se ataba a carga sobre elas.
Ata ben a carga coa reata.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Friaxe. Vento xélido.
Vén unha rebelaxe que non se para!
A Fonsagrada
Freixo
Freixo
Persoa que non se deixa guiar. Testán.
Este pequeno é moi rebezo.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Xirar sobre si mesmo polo chan.
Deixa de rebilbar, vaste marear!
A Fonsagrada
Suarna
Llencias
Teas con estampados de cores moi rechamantes .
Ese vestido é moi rebilistrado.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Engurrar o nariz para mostrar desagrado.
Rebixiu o fucín cando lle ofreceron caracois para comer.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Restos revoltos de algo que podía servir.
Do cestado de castañas, só quedou algo de reboutallo.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Volta que se dá apoiando as mans ou a cabeza no chan, deixándose caer sobre o lombo.
Andaban os rapaces a rebullóns pola rúa.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Levantar unha parte do corpo.
Recachou as pernas e botou a correr.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Xugada que vai na parte de atrás dun carro cargado, cando ten que baixar unha pendente.
Para baixar este carro hai que poñer unha recadén.
A Fonsagrada
Freixo
Freixo
Reseco, pasado o momento bo para o seu consumo.
O millo está rechozo, non o comen as vacas.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Que opón resistencia a un esforzo, a unha acción. Falto de suavidade no seu funcionamento.
Esta porta non cede, está recia.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Grupo de persoas ou animais que van unha detrás doutra
Cara a festa ía unha recua de xente.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
San Martín de Suarna
Ir para atrás
O coche recuou para deixar pasar a xente.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Acción de repetir algo moitas veces.
O seu fillo non para de recunearlle ao pai.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
San Martín de Suarna
Fillo máis novo da familia.
Cando non contaban ter máis fillos, chegou o redrollo.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Piteiro de árbores moi xuntas ou brotes que saen ao cortar unha árbore.
Esto é unha redrumeira, hai que cortar todo, deixar un só pé.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Prenda que se usaba antigamente e que se levaba debaixo da saia.
A miña avoa cando era nova usaba un refaxo.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Moverse o vento circularmente.
Vaia como refolea hoxe o vento.
A Fonsagrada
Fonfría
Monteseiro
Repugnar
Comín tantos figos que os refuguei.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Dise dun neno rechoncho, gordecho.
Está un neno ben guapo, ben regalufo.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Greta ou fenda nun corpo sólido.
Despois do terremoto, regañou a parede.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
San Martín de Suarna
Greta ou fenda nun corpo sólido.
Víase o ceo por unha regandixa.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Dividir en anacos moi pequenos unha cousa, mesmo ata facela po.
Para facer unha boa torta da avoa, Pepa sempre rela chocolate chaparro e logo derreteo a baño maría.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Secuelas
Quedáronlle relinchos da enfermidade que tivo.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Lóstrego
Caeu un relistro e fendeu o carballo.
A Fonsagrada
Freixo
Freixo
Aparello feito de fíos e dunha peza, bastante gorda que se utilizaba para atar os toxos nos carros. Trelo.
Atei o carro co rello para que non caesen os toxos.
A Fonsagrada
Lamas de Campos
Lamas de Campos
Relampar, caer relampos, relistrar.
Relusca, vai haber tormenta!
A Fonsagrada
Freixo
Freixo
Negociar á baixa o prezo de algo que se compra.
Remaquiei a moto ata que ma deixou en catrocentos euros.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Esmorecido.
Non sei se estará enfermo, está remargarido.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Forma de mirar de esguello.
Non remeles tanto os ollos. Non é para tanto...
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Revingueita. Disputas caprichosas que acaban provocando rancor.
Tiña unha reminguita co vecín.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Darlle voltas a algo.
Deixa de remoer e di a verdade.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Restos dunha fogueira aínda ardentes.
Saben moi ben os chourizos asados no remole.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Órgano produtor de leite, en forma de bolsa, con varios tetos, que teñen certos mamíferos femias entre as patas posteriores.
Andaches tirando dos remollos daquela vaca e non conseguiches muxir nin un caldeiro de leite!
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
San Martín de Suarna
Moi preto do chan ou da raíz.
Cortou a herba a renques
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
San Martín de Suarna
Son que se produce ao rozar dous obxectos.
A porta renxía ao abrila.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
San Martín de Suarna
Forma de sentar botando a barriga para diante.
Repanchigouse no escano.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Quitar follas dunha planta deixando só as do ollo.
Repenou as verzas para darlles ás pitas.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Dise cando o pelo se pon teso e de punta a causa de sensacións como o frío, o medo, a repugnancia etc.
Estou algo repenuxado xa que vai frío
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Provocar rexeitamento algo.
Repúnanme os chourizos.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Dar voltas sobre si mesmo polo chan.
Maruxa soñou que andaba a resbilbar pola braña adiante.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Romper tirando desde dous puntos.
Resgou os pantalóns nunha silva.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Ao frío da noite.
Deixou o burro ao resío.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Descansar. Parar para coller aire cando estás facendo exercicio físico.
Traballou todo o día sen resollar
A Fonsagrada
Vilabol de Suarna
Airexín
Ferida nos dedos.
Teño un respigo no dedo polgar.
A Fonsagrada
Monteseiro
Monteseiro
Garabullo fino que se che pode cravar.
Cravóuseme unha restela por ir á leña.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Instrumento para separar o liño da estopa.
No museo da Fonsagrada hai restelos.
A Fonsagrada
Xestoso
Xestoso de Riba
Trenza que se fai cos allos, coas cebolas, coas mazarocas do millo etc., para penduralos.
Sementei uns allos e unhas cebolas tan boas para facer un restre con eles.
A Fonsagrada
Vilabol
Airexín
Últimos produtos da horta recollidos na súa tempada. Última colleita que se lle sacaba á seara cavada o ano anterior.
Estas son as últimas restrebas da tempada.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Restos dalgunha colleita que quedan no chan.
Hai que recoller os restroballos.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Estar minguado.
Vai resumido de todo. Hai home para pouco tempo.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Retorcido
Tiña o cinto retorto.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Tremer un obxecto de maneira intensa e repetida.
O trono fixo retremer os cristais da casa.
A Fonsagrada
Vilabol
Airexín
Atropelar ou pasar por riba.
Reubillaron a Antonio.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
San Martín de Suarna
Axudar, dar esmola, compartir.
O cura deulle un reubillo ao vagabundo.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
San Martín de Suarna
Dise dunha persoa que está engurrada.
Vaia revellida está esa muller.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Diminuír de tamaño ou de volume.
As mazás foron revendo ao cocer.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Dise do que ten moitas engurras.
Esa muller vaia revillida que está.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Disputas caprichosas que acaban provocando rancor.
Os marcos das leiras provocaron sempre moitas revingueitas.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Valerse por si mesmo.
O avó de Carme réxese ben para os anos que ten.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Andar rebuscando no que non se debe.
Que andas ribeirando!...Xa che dixen que non estaba aí!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Apertar os dentes uns contra outros metendo ruído.
Antón, co enfadado que estaba, vai ben cheo de rilar os dentes.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Restos moi relados (herba, palla, leña). O que deixan os ratos ao comeren algo.
Ao pé da palleira queda moito rileiro.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Son agudo ao rozar certos obxectos A voz das bestas.
O carro rinchaba coa carga.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Prenda de roupa que se utiliza por enriba da camiseta , xersei.
Púxose o ringo antes de saír pasear.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Madeira que vai por debaixo das lousas.
Xa puxeron a ripia, só falta a lousa.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Golpe de risa, manifestación sonora e prolongada da risa.
De repente Marcelo botou unhas risadas.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Trazar riscos (raias). Acender mistos.
Risca nunha pedra.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Referido ás persoas ociosas, que non teñen gana de traballar e non toman o traballo en serio.
Tes moito rixo, pero hai que traballar!
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Pau onde se enrola a la e que se utiliza para fiar.
Collín a roca para fiar.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Lugar ou cuarto pequeno onde se gardan trastes, ferramentas, etc.
Gardaba as vasoiras nun rocho debaixo das escaleiras.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Lugar que está delimitado ao redor dun punto ,contorna.
É a árbore máis grande de toda a rodeada.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Peza do muíño/ Perímetro dunha persoa.
No Museo hai unha rodez dun muín.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Utensilio formado por un mango que ten nun dos seus extremos unha táboa perpendicular en forma de semicírculo ou unha peza plana de metal.
Quitou as brasas do forno co rodo.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Escatimar, aforrar con ruindade.
Quen roncellan es, non me convidaches a un café!
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
San Martín de Suarna
Respiración ruidosa, dificultosa.
Ese cocho debe estar enfermo, non para de roncexar.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Peza da gaita, dividida en tubos, máis pequena que o roncón.
Considérase que a gaita galega xa usaba no século XIII o ronquilla.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Aldomán
Dise de alguén que perdeu algo ou case de todo a voz.
Ten moito catarro, está rouca.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Mastigar algo verde ou consistente facendo ruído.
Non para de rouchar castañas.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Obxecto natural pequeno e de mal aspecto. Por extensión, tamén persoas.
Collín uns rougaños que botou a pereira da horta.
A Fonsagrada
Lamas de Moreira
Lamas de Moreira
Zona con moitas pedras, pedregal.
Ao baixar a rouñeira tropecei coas pedras.
Grandas de salime.
Malneira
Malneira
Afectación da voz.
Non se recuperou, anda coa voz roupiega.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Anaco de carne máis ou menos graxenta ou de febra torrada que queda despois de derreter as graxas do porco no proceso de elaboración do pingo.
Derretemos os roxóns a semana pasada.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Un terreo rozado dunha vez.
Plantaron castañeiros naquela rozada.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Cor rubia que se percibe das cereixas maduras, flores, etc.
Xa rubegan as cereixas.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Arbusto. Tipo de carpaza.
As abellas están moi aguciosas na rubela
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Rubiés. Reflexos vermellos ao pórse o sol.
Onte houbo moita rubién.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Berce sen patas, para os nenos máis pequenos.
Deixa o neno no rucho que agora dorme.
A Fonsagrada
Lamas de Moreira
Lamas de Moreira
Malo
Fulano é moi ruín, ninguén quere saber del.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Algo que é menos bo do normal. Tamén un neno que non é bo.
É ruiñallo, pero aínda lle fan caso.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Contido da boca do ruminante. Por extensión, bocado que se leva mastigado moito.
Neno, traga ese rumiallo que tes na boca!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Ir de festa.
Adrián e Cristian foron de rusca o outro día.
Grandas de Salime
Grandas de Salime
A Reigada
Condimento que se prepara fritindo con aceite ou manteiga diversos ingredientes como cebola, pemento ou allo.
Botáchelles o rustrido as patacas con feixóns!
A Fonsagrada
Freixo
Ferreira de Abaixo
Ruído.
Non oio nada, fai moita ruxida.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Peza de tea que se pon na cama, debaixo das mantas.
Teño que mudar as sabas da cama.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Bicho que non se chega a identificar porque non se viu, tipo sapagueira...
Será calquera sabandixo ou rato, non te vai comer.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Persoa que quere sabelo todo.
María é unha sabicheira, pasa os días preguntando sobre todo o que acontece e o que se fala.
A Fonsagrada
Lamas de Campos
Vilarmeán
Falar mal de alguén ou dalgunha cousa, dicir cousas que prexudiquen a boa reputación daquel ou daquilo do que se fala.
Para de sabicheirar que ese non che importa.
Grandas de Salime
Grandas
Grandas
Dise de algo moi áspero ao tacto, que rasca . Dise das mans moi ásperas, coa pel moi escamosa.
Ese mango está moi sabruñón, hai que cepillalo!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Sacudida forte.
Déronlle un sacudillón e reaccionou.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
A graxa da la.
Aos rapadores quédanlles as mans cheas de saín.
A Fonsagrada
Allonca
Allonca
Dise de alguén ou algo bruto, rudo, desagradable, desapracible.
Hoxe está un tempo salagre. Este home era moi salagre co can.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Parte exterior dunha árbore.
O carballo aquel tiña o sámago todo podre.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Supuración dunha ferida.
Ao destapar a ferida, tiña unha sangomada.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Coitelo para matar os cochos.
Afíame o sangrón para matar os porcos.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Anfibio de corpo negro e manchas amarelas, píntega.
A moita xente non lles gustan as sapagueiras.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Caída brusca, case como a corpo morto.
Que sapuada levei!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Erupción cutánea.
Pasei polas ortigas e saíume unha sarabullada nas pernas.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
É como un colchón, cheo de follón. Leva varias pequenas aberturas para meter as mans dentro e amañar a folla.
O sargón Ía debaxo do colchón de la
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Tipo de peche dunha leira feito con estacas cravadas e xesta trenzada entre elas.
O horto tiña unha sebe todo arredor.
A Fonsagrada
Vieiro
Vieiro
Pequena ferida alongada e fina, en xeral, nas mans.
Saíulle unha seda na man e doíalle moito.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Facer que os dentes produzan un ruído característico ao rozaren uns contra outros.
Sedaba os dentes coa rabia.
A Fonsagrada
Vilabol
Airexín
Desnivel brusco ou pronunciado no leito dun río onde se precipita a auga.
Fun camiñando ata a seimeira de Vilagocende.
A Fonsagrada
Fonsagrada
Fonsagrada
Recipiente de madeira que se utilizaba para carretar a auga.
Levaba a sella na cabeza e non lle caía gota de auga.
A Fonsagrada
Lamas de Moreira
Lamas de Moreira
Carpaza que florea por setembro. Moi estimada polas abellas
Por ese monte hai moita setembra.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Cando che insisten moito coa comida e non queres máis respóndese esta expresión.
Queres comer máis? Si por non...
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Xestoso
Frío da tardiña.
Vai un sieiro!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Que non se nota, que pasa desapercibido, sixiloso.
El era moi silandeiro.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Sentimento e estado de ánimo melancólico e depresivo, en particular o causado pola nostalxia da terra.
Tiña siñerdá da Fonsagrada.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Levantar algo unha cousa
Hai que soberguelo co pauferro para poder agarralo
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Sufraxe. Parte de atrás dos xeonllos.
Dóenme as pernas polas sofraxes.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Atar as mulidas que se poñían na cabeza das vacas cando se xoncían.
Ata ben as mulidas, que non se solten!
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Peza de pedra ou doutro material colocada na parte inferior do oco dunha porta ou ventá.
Puxen o flan a arrefriar na soleira da ventá.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Dise do chan ou outra superficie cuberto dalgunha cousa.
Ventou e está o chan sollado de ourizos das castañas.
A Fonsagrada
Santo André de Logares
Graña de Chao de Fornos
Poñer un material no chan.
Onte estiveron sollando a cociña.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Dise das zonas onde dá o sol fortemente. Ladeira sur dun monte.
Gústalle pasear por lugares sollíos.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
A carón. Ao lado de algo ou alguén.
Sentouse a son da porta
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
De repente.
Ninguén contaba con el, apareceu de sopetón
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Empozado. Estar nun lugar máis baixo
Aquel prado estaba sopozado.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Tubo longo para axudar a acender ou avivar o lume da lareira.
Trae o soprón que se apaga o lume!
A Fonsagrada
Fonfría
Vieiro
Cereal de tarde (labrado na primavera). Neno que nacía moi separado de seus irmáns
Este ano botamos trigo sorodo.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Persoa con coñecementos de medicina natural a quen se lle atribúen poderes sobrenaturais, que realiza curacións, adiviña o porvir etc.
Á noite saen os sorteiros.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Retremer
Sotremían as táboas cos saltos do baile.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Exceso de calor e seca. Normalmente en exclamativo: que souria!
Esta souria acaba con todo.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Apañar do chan as castañas que caen dos ourizos.
Este ano soutei moitas castañas.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
O conxunto de castañas caídas no chan.
Onte fixo moito vento, vai haber moito souto.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Amontoamento lineal da herba.
Os gadañadores ían deixando a herba en sucos.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Substancia líquida, composta de auga e ácidos orgánicos, que segregan certas glándulas da pel a través dos seus poros, suor.
Non poñas esa camiseta que cheira ás sudes.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Apoio diagonal para postes, en pé dereito para forzas verticais
Estes postes precisan suficas senón non aguantan
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Parte interior e inferior da coxa.
Ferírono nas sufraxes.
A Fonsagrada
Fonfría
Fonfría
Desaparición de algo ou alguén sen explicación.
Outro día miña avoa pillou un desgusto pola sumia das galiñas.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Deteriorarse fisicamente.
Sumiuse moito, logo non queda nada del.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Meter algo por debaixo de persoa, animal ou cousa
Hai que sumulirlle algo, está o campo moi frío
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Levantar algo unha cousa.
Os xatos supalaban no remollo cando mamaban.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Coser un roto entrecruzando fíos.
Surcín o pantalón que rompín o outro día.
A Fonsagrada
Fonfría
Barbeitos
Peza de madeira para pechar unha porta
Levantou a tabasa para abrir a porta.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Remendo
Puxo un tacón aos pantalóns.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Remendar
Tes que tacuar os pantalóns.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Cheiro forte, desagradable.
Que tafo! Non se para.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Persoa con pouca maña.
Non lle fagas caso, é un talabarte!
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Tamén farraca ou souteira. Especie de bolsa que se ataba á cintura e que se utilizaba para ir metendo as castañas soltas (destelos).
Había moitas castañas, encheu enseguida a talega.
A Fonsagrada
O Trobo
Vilaframil
Cortar un obxecto.
Tallou un pedazo de pan.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Tronco sobre o que se pica a leña.
Vaia tallolo teño aí para facer leña.
A Fonsagrada
Proba de Burón
Proba de Burón
Golpe coa man, losquiada.
Deulle unha tambainada por comerlle os caramelos.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Andar dun lado para outro sen obxectivo, de vagar.
Vale xa de andar tanganiando por aí, ponte a facer algo.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Táboa que hai á entrada do hórreo onde nos apoiamos para abrir.
Pousa as cebolas na taolla que hai que abrir a porta do hórreo.
A Fonsagrada
San Martín de Arroxo
Novío
Tranca ou lousa coa que se tapaba unha presa ou ougueiro.
Acabou a quenda de auga, pon a tapacuña.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Persoa pequena e gordecha.
Fulano é un taporrete.
A Fonsagrada
Vilabol
Airexín
Atoleirado. Insensato. Chalado.
Es unha tarambaina!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Ter unha rutina dicindo ou facendo que cansa aos demais.
Tesme farta con esa tarantina, cala algo.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Anaco de madeira para o lume.
Trae un taroco para o lume.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Superficie pola que camiñamos, chan.
Caeu polo tarrén.
A Fonsagrada
Allonca
Pántaras
Chan que pisamos.
Caeu o vaso para o tarreu.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Capa ou película moi fina que recobre ou une certos órganos.
A teaxe do ovo está por debaixo da casca.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Peza de madeira semellante a un caixón máis longo que ancho que ten 1 tego de capacidade (1 tego = 1/2 tega)
A Fonsagrada
Freixo
Freixo
Mesa onde se lle dá forma ao pan antes de metelo ao forno.
Estiven dándolle forma ao pan no tendal.
A Fonsagrada
Proba de Burón
Proba de Burón
Cantidade de cousas estendidas sobre o chan.
Temos unha boa tendelada de herba...Que non veña unha tormenta!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Dise da vaca cando acaba de parir.
A Marela está tenreira, o seu leite non vale para tomar.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Parte do carro: pau no que se apoiaba a cabezoalla.
Rompeu o tentemozo, hai que poñerlle outro
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Agarrar ou suxeitar algo.
Ten mau da bolsa que vou comprar o pan.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Non poder parar quieto.
Para xa, parece que tes o azogue.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilarín de Baxo
Ter os nenos pequenos.
Cando tiña os nenos na cinza, andaba rebentada de traballo
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Capa fina de xeo que se forma en superficies molladas ao baixar as temperaturas.
Hai moito tero, anda con coidado.
Negueira de Muñiz
San Salvador de Negueira
Bustelo de Murias
Persoa teimuda.
Non o vas convencer, é moi terque.
A Fonsagrada
Allonca
Pántaras
Noxo ou grima cara algo.
Non fagas iso cos dedos, que me dá terrexido.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Dar grima algo.
Ese son punzante dáme terrexiu.
A Fonsagrada
Santo André de Logares
Graña de Chao de Fornos
Enfrontarse a alguén de xeito desafiante.
O galo vello é moi bravo, pero o novo ténselle ás quirinas
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Monte de cume alongado.
Estaba subido no alto do teso.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Membrana moi resistente que envolve os músculos (as fascias).
Quítalle esa tiaxe á carne.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Dexobado cun tizón, sarrio etc.
Ten coidado coa tixela, non a collas por debaixo que está tinxida.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Moi tirante.
O fío ten que estar ben tirrio.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Terrexido
Non raies na parede que me dá tirrixiu.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Dexobarse cun tizón, sarrio etc.
Estivo limpando a cheminea e acabou todo tisnado.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Utensilio de cociña no que se friten os alimentos.
Colleu a tixela para fritir os ovos.
A Fonsagrada
San Martín de Arroxo
Novío
Molestar a alguén.
Que pesado é, non para de tocar o violo!
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Turbio.
O río vai toldado.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
San Martín de Suarna
Parar quieto.
Este neno é hiperactivo, non se toleda.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Alguén con parte ou todos os seus membros privados de movemento.
Déronlle tantos golpes que a deixaron tolleita.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
San Martín de Suarna
Aparello de ferro que vai enganchado ao tractor e ao apeiro para facelo funcionar.
Onte dobroume a toma desbrozando.
Grandas de Salime
Grandas
Grandas
Estar un pouco bébedo, peneque.
Fulano estaba un pouco tomado, bebera uns viños.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Andar dun lado para outro sen dirección fixa.
Anda tondiando todo o tempo.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Dise dunha persoa que sae sen rumbo fixo.
Esa é unha tondioa, non sabe nunca para onde vai.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Atragoarse.
Non comas iso que aínda te vas torgar.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Trasluz
Non levou susto porque o viu vir ao torluz
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Ter coidado de algo, p ex: impedindo que os animais o coman.
Torna as vacas das patacas.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Masa compacta de terra, pode ter certo tamaño. O que se voltea coa axada na cavada.
Aí non medra nada. Hai moitos torróns.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Unha torcedura en algo, fío, cana, pau,arame..
Esa cana, con esa tortura, non vale
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Dise de alguén a quen non se lle dá ben ningunha cousa.
Ten 35 anos e non traballa, é un tortuxo de moito coidado.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Aire que anuncia as tormentas de verán
Vai vir tormenta, xa vén a torva.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Cavidades que escavan os toupos no solo.
Este prado ten moitas toupeiras.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Persoa pequena e gordecha.
É un toupizo!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Trastes, cangos grandes.
Non se podía mover polo faiado, había moitos trabancos.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Estante cunha táboa soa.
Puxo unha trabeira na cociña para poñer cousas.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Viga delgada de madeira que se poñía antigamente nas casas para atrancar a porta.
Pasa o trabeiro que xa é de noite.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Pecho rústico, polo xeral formado por unha soa peza de madeira que xira sobre unha punta cravada no centro.
Pecha a porta co trabelo antes de te deitar.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Utensilio utilizado para facer zocos.
Derramóuseme o trade e non puiden facer os zocos.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Trexugada, trasnada grande.
Non lle gustan as trameixadas.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Persoa mentireira.
Es un tramoias, non dis unha verdade.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Dise de algo que non serve para nada.
Iso que estás facendo é unha trangallada.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Persoa sen palabra.
Pepe é un trangallán.
A Fonsagrada
San Pedro de Neiro
Liñares
Trampa de madeira que se utiliza para cazar animais pequenos.
Púxolles unha trapela ás perdices.
A Fonsagrada
San Pedro de Maderne
Maderne
Trampa para ratos.
Comprei unhas traveiras para liquidar os ratos que teño no faiado.
A Fonsagrada
San Martín de Arroxo
Novío
Trampa de ferro que se utiliza para cazar animais máis grandes.
O xabaril caeu no trebello.
A Fonsagrada
Santo Antonio de Vieiro
Vieiro
Fresco, cun ton de verde especial.
Merquei leitugas tréfegas.
A Fonsagrada
Freixo
Freixo
Dores intensas de barriga.
Onte á noite pensei que non era quen de adormecer polas treixuadas.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Corda longa e grosa coa que se ata a carga nos carros. Rello.
Aperta ben o trelo para que non caia a herba.
A Fonsagrada
Freixo
Freixo
Tremer co frío, co medo etc.
Trembas co frío, ven quentarte.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Terreo, xeralmente cuberto de herba, en que nace auga e que se move ao pisalo.
A Fonsagrada ten prados cheos de trémboras.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Tremor fino, persistente.
O avó ten unha trembosia que case non pode comer
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Nin frío nin quente.
Gústalle o café trempado.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Situación de fresco respecto á temperatura que viña habendo.
Notábase a trempanza ao entrar na bodega.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Boa disposición da terra para plantar.
Hai que botar os nabos que xa hai trempeiro.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Ferramenta utilizada usualmente na agricultura con tres dentes de ferro.
Colle a trenta e recolle a herba seca.
A Fonsagrada
Fonsagrada
Fonsagrada
Ferro con tres pés para colocar potas ao lume.
Tráeme a trepia que vou poñer a pota ao lume.
A Fonsagrada
Paradavella
Chaín
Dar a volta completa. Pinchacarneira.
O neno trespinchaba polo prado.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Facerse descoñecido de cara.
Case non coñezo a María, estaba trespintada.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Durmir un sono moi lixeiro.
Tresvelei un pouco á hora da sesta.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Acción coa que pretendes meterte con alguén. Especialmente dáse nos nenos.
Mira esa trexugada que fixo xogando o partido.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Dise da persoa que é moi pícara, traste.
Ese neno é moi trexugado.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Estar mallado. Con dor de pés por andar moito.
A vaca chegou á casa trillada.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Acumulación de restos miúdos de diversas orixes.
Vaia trilleiro que armaches coas faragullas do pan!
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Dar un tirón seco.
Deu un trincón e quitoulle a carteira.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Pisar algo ou alguén.
Ten coidado, non me vaias tripar.
A Fonsagrada
Allonca
Allonca
Dise da tristeza que o envolve todo, que non se vai.
Que tristura de día....esta pezurga....
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Pequenas pelexas entre pequenos (animais ou nenos).
Estes ranchos están moi arrabuñados, sempre están trizándose.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Colmea para abellas fabricada co tronco dun castañeiro baleiro.
Teño un cortín con quince trobos.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Dise cando unha persoa está moi cansa e con maniotas.
Estou trollado de traballar.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Restos que deixan de comer os animais.
Estes cochos non son comedores, sempre teñen trolleiro no baño
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Apeiro semellante a un angazo que se utiliza para desfacer os torróns e achandar a terra.
Leva o trollo para a leira que imos fresar a terra.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Garabullo pequeno e gordo.
Trae uns trompizos para o lume.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Tronco moi gordo, especialmente o dos castañeiros fradados.
Que troncas teñen estes castañeiros!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Romper de golpe calquera vexetal.
Pasou tronchando os repolos.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Cortar co tronzador.
Tronzou o carballo para facer leña.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Un amontoamento de algo, normalmente neve.
O vento deixou uns trousos de neve ben grandes.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Persoa que non fai nada ao dereito, tola, arriscada.
Ese parece un tulibán
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Arca grande de madeira ou doutro material para gardar a gra ou outras cousas.
Subiron o millo ao hórreo e gardárono na tulla.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Avultamento na pel, duro e vermello provocado por unha inflamación local.
Está moi tumio, logo vai reventar.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Arca grande de madeira ou doutro material para gardar a gra ou outras cousas.
Subiron o millo ao hórreo e gardárono na tuña.
A Fonsagrada.
Piñeira
Goxe
Cerrar nalgún punto un conduto ou vía mediante materiais sólidos acumulados no seu interior.
Non botes tanto papel no water que tupe.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Anaco de terra que se levanta co arado ou anaco inusual de tea nunha prenda de roupa.
Quedaron moitos tupizos na horta cando catamos as patacas. / Moitos tupizos tes no xersei novo que mercaches!
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Golpear cos cornos ou coa cabeza.
Non te achegues á Marela que te pode turriar.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Envolvedura nun fío ou corda.
Este fío non me vale, ten moitos turtullos.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Facho de palla pequeno e retorcido, en forma de bóla empregado para fregar a prancha da cociña de leña.
Fixen un turtullu e, con area, freguei a prancha
A Fonsagrada
Freixo
Freixo
Pequena presa que se fai para desviar parte do caudal do río.
Fixo a turula para levar a auga para o prado.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Movemento brusco que fai o xato coa cabeza para mamar.
O xato tuxa moito.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Cuadrilla de obreiros.
Tiña unha ubreirada para cavar.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Alguén que se cre moito e non ten nada.
Dende que lle tocou a lotería é un pobre cheo de papas.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Un pouco.
Non me botes moito café, un tanto que namais.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Darlle unha malleira a alguén.
A ese rapaz hai que untarlle a badana.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Queixoiro
Vulto que sae na pálpebra.
Saíume un urizolo e dóeme moito.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Expresión que se utiliza cando hai algún problema.
Agora quedou todo ciscado no chan, vaia belén!
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Vai lento, con precaución.
Vaite amodo que quero chegar á casa.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Val pequeno, pouco profundo.
Foi polo medio dese valicato.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Varear un árbore para baixar a froita.
Foron varexar os castañeiros.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Estaca que se crava para suxeitar a sebe.
Hai que poñerlle máis vargos a esta sebe.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Acumulación de restos despois de varrer.
Bota o varredallo na bolsa.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Instrumento para varrer feito con xestas.
Recollín unhas xestas para facer un vasoiro.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Recipiente cóncavo que se utiliza, sobre todo, para conter líquidos ou alimentos.
Tráeme outra vaxixa que esta xerra logo vai chea...
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Observar a alguén, procurando non ser visto.
O gato estivo velando un rato durante un tempo, antes de collelo.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Insecto que só sae de noite e que emite unha luz verde.
Aí vén a vella do ollo solo!
A Fonsagrada
Piñeira
Goxe
Ter presentimento ou intuición sobre algo.
Eu xa ventaba que ía chover
A Fonsagrada
Freixo
Freixo
Refacho de vento.
Veu unha ventarada de aire e levoume a roupa que tiña ao clareo.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Refacho de vento.
Levoulle o pano unha ventelada de aire.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Manivela.
Para afiar ben os coitelos na moa hai que dar moito ao veo.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Refírese ao tempo atmosférico que vai, sen especificar.
Con esta vereda non se pode saír...
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Aparello reprodutor masculino dun animal. Ás veces emprégase co sentido de látego.
Fai anos empregaban o vergallo para baterme nas costas.
A Fonsagrada
Fonfría
Barbeitos
Que ten falta de vergoña.
Non lle importa meter a xente en apuros, é un vergoncillón.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Saír o líquido dun recipiente.
Verqueu o caldo por fóra da ola.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Trenzado feito con varas para suxeitar a palla nos palleiros.
Está poñendo os veus ao palleiro, pouco lle falta.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Lugar ao que dan as manxadoiras e contén os vexetais que se lle administrarán aos animais.
Entrei no viandeiro para preparar as racións a dar ás vacas.
A Fonsagrada
Freixo
Freixo
Parte da cara das persoas que se sitúa a cada un dos lados dela, na parte superior.
Os golpes nas vidallas son moi perigosos.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Furúnculo.
Esta vieita moito me doe.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Atadura curta de palla ou ramallos.
Atou o feixe cun viorto de biouteiro.
A Fonsagrada
Freixo
Freixo
Vento particularmente frío e desagradable.
Fai unha viruxe na Fonsagrada que non me presta saír a pasear...
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Esaxeración de cousas ou de palabra grande.
Non lle fagas caso, é unha visarma!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Prenda de roupa que poñían as mulleres por debaixo da saia.
Non levaba viso, víaselle todo!
A Fonsagrada
San Martín de Arroxo
Novío
O día de antes. Véspera.
Fun por alí a víspora da festa.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Ir dar unha volta.
Vou dar unha volada, a ver se as pitas puxeron
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Lixeira, áxil, rápida nunha actividade ou movemento ben sexa unha persoa ou unha máquina.
Acaba enseguida de facer todo, é unha volandeira.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Ir dar unha volta.
Vou dar un volero, a ver se madureceron as peras
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Rama moi flexible (xesta, palla.....) empregado para atar un feixe. Viorto.
Rompeume o Vorto e esfargallouseme o feixe
A Fonsagrada
Sto André de Logares
A Graña de Chao de Fornos
Acumulación informe de cousas.
Tiña toda a roupa nun vurullón.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Algo fóra do normal, desmesurado.Pode ser chuvia torrencial de corta duración,un traballo...
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Persoa sutil, intuitivo, agudo.
Tiña solución para todo, era moi xagaz.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Ataque de tose.
De tanto rir acabou por darlle unha xandra de tose.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Claro que si. Por suposto.
Queres comer?... Xaora.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Sarampelo. Enfermidade infecciosa.
Non fora á escola porque tiña o xarampín.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Oscilación no que debía ser unha traxectoria recta.
Quedou o rego torto, as vacas non paraban de xaraveliar
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Intentar facer algo que non sae.
Leva toda a mañá xarriando e non se lle ve nada feito.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
É a acción de facer monadas, sen ton nin son.
Os rapaces comezaron a xatear esperando polo mestre.
A Fonsagrada
San Martiño de Arroxo
Brancio
Golpe que dá o becerro no ubre para que baixe o leite.
Para poder mamar ten que dar unhas xatuadas.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Facer un labor con moito ímpeto e escasa duración.
Vaia xatuada fixeche! Agora xa podes deitarte.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
A parte menos importante que se separa do resto.
Non se deron ben as fabas, tiñan moito xebradallo.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Separar.
Xebrou os xatos.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Traballo. Esforzo que custa facer algo.
De aquí a alí, aínda hai unha boa xeira.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Fenómeno atmosférico que se produce cando xea e se dan temperaturas inferiores a cero graos, polo que se conxela a auga. Xeada.
Vaia xelada cae na Fonsagrada!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Xear
Xelou esta noite.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Apuro
Vaia xeneta levache!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Certa rivalidade contida, mantida no tempo, en persoas e animais Rancor.
A Marela tenlle moita xenreira á Pinta.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Gandaina, lecer.
Gústalle moito a xerga.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Planta da familia das leguminosas con flores amarelas ou brancas.
Imos cortas unhas xestas.
Grandas de Salime
Grandas
Grandas
Xeneta. Mamífero carnívoro con franxas claras e escuras.
Comeu as pitas a xineta.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Emitir un son agudo deixando pasar aire polos beizos case cerrados.
Esa rapaza aprendeu a xiprar de ben pequena.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
San Martín de Suarna
Instrumento que produce un son agudo ao poñelo nos labios e soprar, chifre.
Trae o xipro que imos xogar un partido.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Dor breve, aguda e repetida. Fisguada.
Teño unha moa picada, danme uns xisguadas nela!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Conxunto de choiva e vento forte e frío.
Vaia xistra que fixo hoxe! Mañá vai volver chover e facer moito vento.
A Fonsagrada
San Pedro de Neiro
Mazaeda
Xunguir. Atar dous animais un ao outro para tirar do carro, do arado, etc
Xonceu as vacas para traer o carro.
A Fonsagrada
Freixo
Freixo
Xesta ou conxunto de xestas que se utilizaba para afalar o gando ao darlle a alguén.
Vouche dar coa xostra como non apartes.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
San Martín de Suarna
Golpe dado cunha xostra.
Deulle unha xostrada á vaca no lombo.
A Fonsagrada
Freixo
Freixo
Rama pequena que brota logo de cortar unha árbore.
Aínda lle saíu esa xota un ano despois de cortalo.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Mes de xullo.
Van ir para a vila en xuilín!
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Mes de xuño.
O San Xoan é en xuio.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Planta que nace preto das lameiras, de aspecto verde e alongado e utilizábase como xogo para os nenos trenzando varios exemplares.
Os nenos pasaban a tarde trenzando xungas.
A Fonsagrada
Lamas de Moreira
Paradiñas
Planta que nace preto das lameiras, de aspecto verde e alongado. Utilizábase como xogo para os nenos trenzando varios exemplares
Os nenos pasaban a tarde trenzando xungos.
A Fonsagrada
Lamas de Campos
Lamas de Campos
Persoa folgazá que intenta que non se note.
Parece traballador, pero é moi zaino.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Unha cantidade de auga que cae ou que se lanza.
Tiroulle unha zambexuada de auga e púxoo pingando.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Caída.
Esvarei e levei unha boa zampullada.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Golpe forte que dá unha persoa ao caer ao chan.
Levou unha boa zampurriada.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Andar meténdose en todo.
Ten que andar sempre zapando.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Socalco
Nese terreo tan costo só se pode traballar en zapatas.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Un chasco.
Convideinos a café e acabárao... Levei un zape!
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
A auga que salta para as pernas ao pisar unha poza etc.
Con esta zapexuada dexobei os pantalois novos.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Que se entremete en asuntos alleos.
É tan zapón que parece que só se ocupa das cousas dos máis.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Que pronuncia o s como z.
O rapaz é algo zarabeto.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilarín de Baxo
Faragato.
Quedaban só uns zaragatos dos cachos que cocín onte.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Persoa mal amañada.
Vai feito un zaramoño, eu así non vou con el.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Bandallo ou trapo pequeno.
Cubre as cestas cun zarampallo.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Cantidade de líquido que se lanza.
Mandoulles unha zarandada de auga aos ervellos.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Persoa moi pouco ordenada e perfeccionista.
Meu tío é un zarapallón.
A Fonsagrada
A Fonsagrada
A Fonsagrada
Salpicar.
Zarrapiscoulle, de broma, un pouco de auga.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Dise dunha prenda de roupa un pouco dexobada en certas zonas, polo uso.
Non poñas a camisa que está zolada no pescozo.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Capa de neve moi branda na que é moi doado esvarar.
Marta ía camiñando pola neve e case cae por culpa da zoldra que quedaba na beirarrúa.
A Fonsagrada
Lamas de Campos
Vilarmeán
Persoa torpe.
Non sabe andar polo mont, é moi zoupón.
A Fonsagrada
Fonfría
Ferreirous
Persoa de certa idade que non casou.
Chegou aos cincuenta e non casou, é un zulibato.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende
Que persiste obstinadamente nunha idea ou en facer algo.
Non se pode con el, é moi zunado.
A Fonsagrada
San Martín de Suarna
Vilagocende